Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar ABDURRAHMAN HALAYI: Sivas ili Divriği dolayı köylerinden bir kısmında hâlâ rağbettedir. Abdurrahman Halayı açıklıkta davul zurna eşliğinde yürütülmekle beraber odada bağlama çöğür gibi sazlarla da oynanabiliyor. Kadınlar ayrı erkekler ayrı oynadıkları gibi karma halde oynandığı da bazı köylerde öteden beri olurdu. Üç ila 12 kişilik bir dizi tarafından çekilir. Hareketli bir oyundur. Üç kısmından her birinin

Bu konu 4972 kez görüntülendi 9 yorum aldı ...
Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar 4972 Reviews

    Konuyu değerlendir: Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar

    5 üzerinden | Toplam: 0 kişi oyladı ve 4972 kez incelendi.

  1. #1
    Emine - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik Tarihi
    14.08.2008
    Mesajlar
    20.276
    Konular
    10681
    Beğendikleri
    0
    Beğenileri
    13
    Tecrübe Puanı
    100
    @Emine

    Standart Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar

    Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar

    ABDURRAHMAN HALAYI:

    Sivas ili Divriği dolayı köylerinden bir kısmında hâlâ rağbettedir.
    Abdurrahman Halayı açıklıkta davul zurna eşliğinde yürütülmekle beraber odada bağlama çöğür gibi sazlarla da oynanabiliyor. Kadınlar ayrı erkekler ayrı oynadıkları gibi karma halde oynandığı da bazı köylerde öteden beri olurdu. Üç ila 12 kişilik bir dizi tarafından çekilir. Hareketli bir oyundur. Üç kısmından her birinin farklı ayak (figür)'ları vardır:
    1. Esas
    2. Yanlama
    3. Hoplama.
    Hafik dolayının Celâlli köyü gibi bazı yerlerde oyuna katılanların sayısı 15-18'e kadar çıkar. Oyunun her ânı bir mücadelenin safhalarını gösterirse de yerinde yapılan soruşturmalardan menşe mahiyeti anlaşılamamıştır. Sivas'ın nice köyleri Abdurrahman Halayı'nı hiç oynayamıyorlar. Vekâr erkân ve birlik disiplini açıktır. Bazen şahlanır gibi dramatik bir an yaşatır; kimi de tevâzu ve tevekkülün ifadesi olur. Bir hâdisenin bilinmez merhaleleri safha safha canlandırılıyor gibidir.
    Oyuna tıpkı Düzhalay gibi başlanır. Oyuncular hilâl şeklinde yanyana dizilidirler. Küçük parmaklardan kenetli eller omuz hizasına kadar kalkar. Kol ve bacaklar gergin vücutlar diktir. Başçekenin elinde mendil vardır. Pek ağırdan çalmaya koyulan davul zurnaya bir müddet yalnız hafifçe diz oynatma ve ayak ucu hareketleri refakat eder. Bu hâl ihtiyatlı bir sabırsızlanış al'meti gibidir. Notadaki A kısmı iki üç defa tekrarlanınca oyun açılmağa yüz tutar. Buda iki sağ iki de sol ayağın hareketi ilk figürün hareket motifini vücuda getirir. Çok defa oyuncular yarı karşılaşma şeklinde yönelirler. Bu hâl bir nevi dostluk teatisi gibidir. Figür bir kere de teklerin sağa ve çiftlerin sola dönmeleri suretiyle tekrarlanır. Bu hareket âdeta ilerde parlayacak bir hâdisenin başlangıcı sezgisini uyandırır. Eller hep perçinlidir. Oyun azar azar açılınca dizi ilk ve ikinci figürü birer kere daha fakat bu sefer canlılaşarak gösterdikten sonra ikinci kısma geçilecektir.
    İlk kısmın üç figürü şu yolda ardıllaşır: Birinci figür "olunduğu yerde" yapılır. Sağ ayağın iki defa ve sol ayağın iki defa hareketi bu figürde esastır. İkinci figürde kısa bir yürüyüş yapılır. Burada oyun gayet sakindir. Üçüncü figürde hareketler keskinleşmeye ve oyuncular dikelmeye başlar. Önce teklerin yarım sola ve çiftlerin yarım sağa dönerek yaptıkları bu figürde küçük parmaklardan kenetli eller omuz hizalarınca kaldırılmıştır.
    Birinci kısmın notaya göre ayak oyalanışları şu yolda geçer: Notanın A kısmının iki üç tekrarlanışında oyun açılmağa başlar. Bunda iki sağ ve iki sol ayak hareketi ilk figürün esasıdır. Dört dörtlük ölçünün ilk vurgusunda sağ ayak ucu hafifçe yere vurulur. İkinci zamanda yine hafif bir diz kırılmasıyla sağ ayak yerden kesilir üçüncüde yere konur. Dördüncü zamanda vücut ağırlığı sağ ayağa bindirilir. Bu anda bütün oyuncuların ahenktâr surette sağa doğru küçük bir sallanış yaptığı görülür. Aynı figürü bundan sonra sol ayak tekrarlar; sonunda da vücut sola bindirilirken oyuncuların sola sallandığı görülür. Bu figür birkaç defa tekrarlanır.
    Musiki B kısmına geçince 1 3 ve 5'inci oyuncular yarım sola 24 ve 6'ncılar yarım sağa dönerler. Yanyana kilitli eller omuz hizasına kaldırılır; kol ve bacaklar gerginleşir. Sağa dönenler sağ ayağın sola dönenler sol ayağın ökçelerini yere basıp ayak uçlarını -ilk defa soldan başlamak üzere- her vurgu başında sol ve sağa oynatırlar. (Burası sekiz zamanlıdır).
    Musiki B/2'ye gelince sollar sağa ve sağlar sola dönerek aynı figürü tekrar ederler Musiki B/3 noktasına gelince B'de yapılmış olan figür tekrarlanır.
    Şimdi musîki başa dönmüştür. A kısmı bir iki defa tekrarlandıktan sonra oyuncular -tıpkı Düzhalay'daki gibi - bir yürüyüş yaparlar. Bundan sonra çalgı C/1 kısmına geçer.
    Yanlama:
    C/1 ezgisine geçilişte oyuncuların elleri derhal çözülür manzara bambaşka bir renk edinir. Oyuncuların şimdi teker teker kuvvetli ayak vuruşlarıyla ve parmak çıtlatmalarıyla her biri bulunduğu yerde dönerek oynadıkları görülür. Notaya göre kısmın girişinde oyuncular B/1'de tarif edilen figürü bu sefer tam sağa ve sola dönerek karşı karşıya düşmek suretiyle hem de kuvvetli parmak çıtlatışlarıyla tekrarladılar demektir. Sekizinci zamandaki kuvvetli bir el şaplatmasından sonra (Sol kol kuşak hizasına indirilmiş ve sağ kol baş hizasına kaldırılmış olduğu halde) oyuncuların hiç kımıldanmadan çift çift karşılıklı duraklamalarıyla kısım tamamlanır. Bu duruşlarda bir meydan okuyuş hâli sezilir.
    Çalgının C/1 kısmını bir daha almasıyla oldukları yerden geri dönen oyuncular eş değiştirerek bir daha aynı figürü gösterirler. Musiki C/2'ye gelince bulundukları yerde soldan sağa dönmeye başlarlar. Parmak çıtlatmaları dönüşlerde de devam eder. Kol hareketleri hep birbiri aksine olur (Biri sağdan yukarı kaldırılmışsa öbür kol soldan aşağı indirilir. Biri önden yana kırıksa Öteki arkadan yana dirsek vermiştir..)
    Usta ve ergin oyuncular dönüşleri gayet hesaplı çevrelendirirler. Her bir zaman vuruşuna düşen dönüş kıvamını elli dereceden fazla yürütmezler. Böylelikle tam yedinci zamanda karşı karşıya gelinecek bir intizam dairesinde geçen figür oyunun c'zibesini arttırır.
    Yerinde dönüş sağ ayaktan başlar. C/2'nin ilk vuruşunun birinci yarısında sağ ayak yerden kesilip az sola konur; ikinci yarısında sol ayak dizden kırılarak arkadan yukarı fırlatılır. Sağ diz de aynı zamanda hafif bir kırma yapar. İkinci zamanın ilk yarısında sol ayak fırlatıldığı vaziyetten indirilirken vücut biraz daha sola döndürülür ve ayak yere basılır. Zamanın ikinci yarısında sağ ayak dizden kırılarak arkadan yukarı fırlatılır. Bu yapılırken sol diz hafifçe kırılır. Böylelikle devam eden dönüş hareketi yedinci zamanda oyuncuları yüz yüze getirmiş bulunur. Tam yedinci zamanda az önce yukarı fırlatılan sağ ayak oradan çok kuvvetli bir vuruşla solun yanına iner; tam o bunu yaparken de sert bir el çarpmasından sonra oyuncuların hareketsiz kaldıkları görülür. Bu duruşta sol kol çoğu zaman -dirsekten kırılı vaziyette- baş hizasında yukarı kaldırılmış bulunur el ayası yere bakar. Sol kol kalçaya kadar aşağı iniktir. (7 ve 8. zamanlarda çalgı tril yaparken oyuncular da kol ve göğüs titreterek ona katılıyorlarsa da eskiden bu titreyişin yapılmadığı bellibaşlı halaycılarca söylenmektedir. Yine duruş vaziyetlerinde eski oyuncular sol kollarını "dirsek kırmak ve ayası yere dönük eli baş hizasına kaldırmak" suretiyle hiç kımıldatmadan yukarda tutuş ve sağ kolu kuşağın alt hizasına kadar indiriş gibi yiğit işi tavır yaşattıkları hâlde yenilerin her iki kolu yanlara açtıkları görülmektedir.)
    Oynatma:
    Musikinin D kısmı başlayınca eller kalçadan arka arkaya sıralıdırlar. "Her ölçü zamanında bir ayak değiştiriş" bu figürün esasıdır. Sol ayak hep öndedir. Zamanın birinci yarısında kısa bir adım ileri atılır. Zamanın ikinci yarısında sağ ayağın ucu bunu takip eder (Sağın ökçesi kalkıktır.) İkinci zamanın yine ilk yarısında sağ ayak ucundan kuvvet alınarak sol kısa bir adım daha ileri atılır; ikinci yarısında sağ ayağın ucu onu takip eder. Bu sırada dikkati çeken âhenktar vücut hareketleri ve tartımlı (ritmik) diz kırışları figürü o kadar güzelleştirir ki seyirciler ayak değiştirmeleri takibe bu katılan âhenktarlık yüzünden bir an için imkân bulamaz olurlar harekete hayranlıkla dalıp giderler.
    Bu figürün kimi zaman eller bırakılarak yürütüldüğü de olur. O taktirde parmak çıtlatmalarıyla düz oyun hâlinde yürütülür. Eğer oyuncular tecrübeliyse düz yürüyüşten ibaret kalan figürün yeknesaklığı giderilmek üzere önceki oyuncu sol ayağı daima kimi sağa kimi sola atıp bazen de geri geri gitmekle cümlesi dalgalı yürüyüş gösterirler.
    Heykel duruşuyla son bulan figür:
    "Oynatma" kısmı tarif edilegeldiği üzere devamdayken musiki tekrar C/1'e geçer. Bu defa oyuna büyük bir canlılık hâkimdir. Kuvvetli parmak çıtlatmalarıyla olduğu yerde yapılan dönüşleri taşkınlıkla tekrarlayan oyuncuların bir an için heykelleşmiş h'le geldikleri ve bu karakterli duruşla bir kahramanlık havası yarattıkları görülür. Figür üç defa tekrarlandıktan sonra yeniden oynatma kısmına geçilir... Az sonra diz çöküşlere başlanacaktır.
    Diz çökmeler:
    "Oynatma"ya bir müddet devam edildikten sonra musiki yeni baştan C'ye geçer. Halaycılar ilk önce C'de yaptıkları figürü bu sefer diz çökmüş vaziyette tekrar ederler. (En önce sağ diz yere konulup sol bacak sola ileri uzatılarak yere ökçeler temas ettirilir. C/1 kısmı C/1 kısmı ikinci defa çalınınca sol diz üzerine gelinerek sağ bacak sağa ileri uzatılıp ökçe yere konur. C/2 -Bunda ayağa kalkılır... Yedinci zamanda kuvvetli bir el çırpmasından ve şiddetlice ökçe vuruştan sonra hareketsiz durulur. C/1 kısmında da tam yedinci zamanda el çırpılarak duruşlar yapıldığını ve sekizinci zaman süresince hareketsizlik devam eder.)
    Son figür:
    Oyunun usanmadan seyredilebilmesini sağlayan bu tertibe sonuncu figürde de riayet edilir. Evvelki figürün bittiği yerden musiki yeniden D'ye geçer. Halaycılar bununla oynatma figürünü tekrar ederler. İşte bu andan sonra yürütülen son figür ayrıca dikkati çekicidir. Saz son bir defa C kısmını tekrara koyulmakla oyuncuların çifter sıra numarasına düşenleri önce diz üstü gelerek enseler yere değecek surette yere sırt üstü yatarlar. Tekler onların göğüslerine birer ayakla basmış vaziyette kuvvetli parmak çıtlatışlarıyla C figürünü yaparlar. Yine yedinci zamanda sert bir el çırpmasıyla hareketsiz kalırlar. Teklerin bu duruşunda bir yiğitlik hâli vardır. Saz C/1 kısmını bir daha alınca bu sefer tekler yere serilip çiftler onların göğsüne basarak aynı figürü gösterirler. Musiki C/2'ye girer cümlesi bu figürü ayakta tekrar ederler. Son duruşta çalgı C/2 kısmının bitim ölçüsünü dört zaman kadar sürdürür. İşte bu süre boyunca hiç kımıldanılmadan durulur.
    Abdurrahman Halayının "Hoplatma"sı:
    Bu hoplatma kısmında oyuncular elele tutuşmuş halde bir hilâl gibi dizilirler. Musiki hoş bir makam değişimiyle majöre geçer. İki dörtlük ölçünün ilk zamanında oyuncular yarım sağa dönüp sağ ayağı kısa bir adım ileri atarlar. İkinci zamanda sol ayak -ökçe sağ ayağın ucuna gelecek surette- ileri atılır. Üçüncüde sağ ayak tekrar bir kısa adım ileri atar. Dördüncü zamanda sol onun yanına gelerek yarım sola dönülür. Beşincide sağ ayak kısa bir adım öne atılarak ökçe üstüne konur. Altıda yukarı kalkık sağ ayak ucu tartımlı bir tarzda sola yedide sağa sekizinci zamanda tekrar sola oynatılır. Sekiz zaman süresindeki bu figür oyuncuların yeniden yarım sağa dönmesiyle yine sağ ayaktan başlanılmak suretiyle bir müddet devam eder. (Bir kısım oyuncuların bu figürü yapmadıkları görülmektedir. Halbuki figürün Ağırlama kısmını Hoplatma'ya yaklaştıran önemli bir rolü vardır).
    Ayak fırlatmalar:
    Tarif edilegelen figür devamdayken musikinin hızlanmaya başladığı görülür. Oyuncular bu canlanışa göre figür değiştirmek zorunda kalırlar. Zira o figürün fazla kıvraklığa tahammülü yoktur. Ayak fırlatma figürü tempoca epey hızlanabilecek bir musikiye ancak hakkıyla yaraşabilir. Ayak fırlatmalar üç adım yürünüldükten sonra yapılır. Yarım sağa dönük durumdaki oyuncular önce sağ ayağı bir adım ileri atarlar ikincide sol üçüncüde sağ birer adım ileri yürütülür. Dördüncü zamanda sol ayak sağın yanına -yere basılacakmış gibi- getirildiği halde basılmaz; hafif bir diz kırımıyla sağa yukarı fırlatılır. Aynı anda sağ ayağın da ökçesi - yine hafif bir diz kırımıyla - yere pekçe vurulur. Beşinci zamanda sol ayak sağın yanında basılır. Altıda sağ ayak soldan yukarı fırlatılırken sol diz hafif bir kırış yapılır. Yedincide sağ ayak yerine getirilir. Sekizinci zamanda sol ayak tekrar sağa yukarı fırlatılırken sağ diz hafifçe kırılır. Dokuzuncuda sol ayak tam sağın yanında getirilmeyip az bir şey soldan arkaya konur. Onuncu zamanda sağ ayak sola yukarı fırlatılırken halaycıların hafifçe gerilediği görülür. Bundan sonra sağ ayak fırlatılı vaziyetinden yerine getirilmez bir adım sağa ileri atılır ve üç adım yürünüldükten sonra tarif edilegeldiği üzere devam eder. Yürüyüşle birlikte on zaman devam eden bu figürün muntazamca yapılması pek hoş bir manzara yaratır.
    Geriye açılışlar:
    Üç adımlık yürüyüşten sonra ayak fırlatılarak olunduğu yerde yapılan figür biraz devam eder. Musiki ilerleyip de Hoplatma notasındaki B işaretli yere gelinince olunduğu yerde yapılan bundan önceki figürün ayak fırlatmaları bu sefer ekseriyetle her vuruşta yarımşar gerilenerek tekrarlanır. Geri gidişlerde daire genişlediğinden oyuncu araları mesafelerde kolların gerginleşmesine yetecek kadar açıklaşma fazlalıkları h'sıl olur. Gerilenmenin belirli bir haddi yoktur.
    El bırakmalar diz vuruşlar ve el çırpmalar:
    Üç adım yürüyüş ve geri açılış tarzlı figür birkaç defa tekrarlandıktan sonra musiki gitgide hızlanmaya koyulur. O aralık halaycılar el bırakarak üç adım yürüyüşten sonra olunduğu yerde yapılan ayak fırlatma figürünü tekrara başlarlar. Yalnız ayak fırlatma hareketleri yerine diz vuruşlar geçer. Diz vurmalar çömelinmiş vaziyette yapılır. Önce sol dizden başlayan bu figürde sağ dizler yere vurulurken kuvvetli el çırpmaları da olur. Bu figürleri hep çömelik kalarak o vaziyette sıçramalı yürütüşlerle hiç durmadan sürdürdükleri de olur.
    Hoplatma'nın son figürü:
    Diz vuruşlardan sonra doğrularak ayak fırlatmalarına geçen halaycılar artık coşmuşlardır. Musiki "Keçi Vurdum Bayıra" havasını alır ki bütün oyuncuların heyecana kapılmasına bu kadarı pek yeter. Düz yürüyüşlü ilerleyiş her iki ayağı yerden kestiren sıçramalar hâlini alır. Sağ ayağın her fırlatılışında yapılan el çırpmaları kulaklarda çınlar. Bir ara eller omuzlara atılır. Bundan sonraki her ökçe vuruluşu yerleri sarsıyormuş hissini uyandırır. Bu da Abdurrahman Hoplatması'nın sonuncu figürüdür.


    ACABAT:
    Bu adı Hacabat şeklinde telâffuz ettikleri de olur. Rize bölgesi köy Horonlarından olup türküsü vardır:
    Acabat'tır yolumuz
    O bölgenin yalı köylerinde deniz hâtırası kokan şunun gibi türküler ayrıca işitilip Horona katılıverir:
    Aşçı hala ayar ayar
    Bir kepçe kor iki sayar
    Onun ile can mı doyar?

    Heyamol heyamol helesa
    Yelesa heymeli hesa
    Hesa hay...
    Kısacık bir motifin baştan sona tekrarlanmasından ibaret havası iki vuruşlu ve çok canlıdır.
    Acabat oyunu Maçka Horonu'yla yer değişir.
    Prensip itibariyle Rize bölgesi oyunları o kadar canlı cezbeli ve kemençecinin komuta isteklerine uyarak akıp giden öyle tetik Horonlardır ki sabit figürlerinden söz etmek çoğu için imkânsızdır.

    Acem Halayı

    ACEM HALAYI:
    Oymak Halayı da denilen bu oyun Çukurova'ya mücavir güney Türkmenleri arasında vardır. Adını eski bir göç yolu hâtırasından sakladığı sanılıyor.

    AÇIK:
    Bingöl bölgesinden Kiğı kazasının Halhal köyü gibi dolaylarında yürütülen oyunlardandır. Toplu ve seyrek olarak 2-8 erkek tarafından oynanır. Tamzara Narı Tek Ayak oyunları dizisindendir.
    Açılsın Demir Kapı

    AÇILSIN DEMİR KAPI:
    Rize ve dolayının birli ve ikili oyunlarındandır. Köçek oyununu düşündürür. Çoğunlukla tek oyuncu tarfından yürütülür.Yüz seyircilere dönük olduğu halde daire çizme arkadan yere kaykılıp yatma ve zaman zaman titreme oyunun asıl gösterilerindendir. İrticalî görünüşüyle kadın oyunundan taklitçidir denilebilir.
    Açkapı Oyunu

    AÇKAPI OYUNU:
    Safranbolu düğünlerindeki çengi oyunlarındandır. Atlamalı Zeybek oyunlarını andırırsa da kendine has bazı tavırları dikkati çeker. Oyunda söylenen türkünün ikinci mısraları tekrarlanır. Ezgisi karcığar makamının seyrine uygundur.
    Aç kapıyı ben geldim civanım aman
    Sefâ geldin hoş geldin ölüyon aman

    El ediye el ediye
    Gara da gözler kül ediye
    İlk iki mısra oyuncuların karşılıklı titreşip çömelişmeleri ve çömelikken vücudun belden yukarısını iki tarafa eğe eğe ellerini başları üstünden çevirip yerde parmak burarak tempoya uymaları suretiyle başlar. Ancak oyunculardan biri sağa eğilince öbürü sola meyleder. Böylece tekrar sağa ve sola vaziyet değişildikten sonra tetik davranışla yer değiştirerek ayağa kalkarlar. Son üç mısra tam bir Zeybek oyunu tartımına uygun nağmelerden ibarettir. O sebepten oyuncular hareketin heyacanına asıl şimdi kapılırlar. Vaziyetleri şöyledir. Göğüsleri ilerde olduğu halde gözler bebek bebeğe bakacak surette başlar dik durur. Sağ dirsek sağ yana uzanıkken sağ el omuz seviyesine kalkar. Sonra yine bu kol dirsekten itibaren öne doğru kırılarak aşağıya doğru kırık bilekle gelişigüzel bırakılır. Sol el ise hafifçe kırılıp bükülerek az geride bulundurulur. Ayak vaziyetlerine gelince; sağ ayak parmaklar üstünde topuk yukarda ve diz kapağı dıştan yana bükük olur. Vücut bu ayağa bindirilmez. Sol ayağın tabanı yere basıktır. Vücut ağırlığı tamamen bu ayaktadır.
    Oyuncular olduğu yerde kol ve kalça figürleriyle bir müddet oynadıktan sonra vücut birden sol ayaktan sağ ayağa yükletilir. Sol ayak yana fırlatılıp bir adım öne atılır sonra da birinci vaziyete geçilir. Yana ayak atış hareketleri böylece tekrarlanır. Sonra ansızın göğüs göğüse gelinir. Sağ ayaklar ileri atılmak suretiyle de diz kapakları tokuşturulur. Gövde sağa ve arkaya bükülerek hızlı bir dönüş yapılır. Bu şekil de birkaç defa tekrarlanır. Saz aranağmeye geçince diz çökme figürleri başlar.
    Oyuncular ayakları üstüne yaylanarak sıçraşır ve iki ayak üstüne düşüp akabinde (hemen ardında) de diz çökerler. Diz çöküş vaziyetinde yine hafifçe kalkar sağ diz kapağını - vücudu sola eğerek - yere vurur. Arkasından sol ayağı da aynı şekilde yere toslatarak ayakta yapılan dönüş figürünü diz çöküş vaziyetinde yerde tekrarlayıp ayağa kalkarlar. Bu oyundaki figürlere topluca "numara" denilip türlü adları vardır. Selamlaşma numarası yan numarası toplama numarası ön numarası atlama numarası gibi (Numara kelimesi Türkçe olmadığına göre evvel zamanda başka bir tabir kullanıldığı muhakkaktır).
    Açkapı oyunu çoğu zaman erkeklerce oynanmakla beraber kadın düğünlerindeki çengilerden birinin erkek kıyafetinde oyuna katılmasıyla da yürütülebilir. Çünkü erkek ile kadının bu oyundaki durum ve figürleri farklıdır. Erkeğin daha vekârlı heybetli cesur sert kadının ise nazik ve mahcup bir hâli olur. Bazı figürleri birlikte gösterdikleri halde bazılarında -hele atlamalarda - erkek ve kadın ayrı ayrı oynarlar. Oyunun parmak çıtlatmalarına aynı zamanda dilin damak şaklatmaları da tartımla katılır.
    Açkapı oyununda söylenen türkülerden bazıları:
    Çuha da yelek eklolur ölüyon
    Çirkin seven dertolur yanıyon
    Sever isen gozel sev ölüyon
    Gozel merhametlolur yanıyon aman
    Sen de yanuk ben de yanuk
    Sular akar buz bulanuk
    Eller uyur ben uyanuk
    -Aranağme-
    Çuha da yelek eğmesi ölüyon
    Sol yanında düğmesi yanıyon
    Yine de gozüm seyreyor yanıyon aman
    Yakın y'rın gelmesi yandım ben
    Aman hanım zârif hanım
    Halın hatırın soralım
    Anandan izin alalım
    Bu gece bizde kalalım
    -Aranağme-
    Ay ışıktır varamam yanıyon
    Dile de destan olaman ölüyon
    Ay buluta girince yandım ben
    Bağlasalar duraman
    Elim gaydı (kaydı) dilim gaydı
    Ağam serhoş ne tez aydı
    Hele yanuk olmayaydı
    -Aranağme-
    Bağlama bozuk ve cura sazlarıyla yürütülen Açkapı oyunu bazen de iki çiftin karşılaşması suretiyle dört kişi tarafından aynı ayaklarla oynanır.
    Yukarıdaki notanın daha işlemeli başka bir sureti de neşredilmiştir; icrada çeşitlemelere pek elverişli düşen bir ezgidir.

    Afşar Halayı

    AFŞAR HALAYI:
    Bazı Ankara köylerinde seyredilebilen sıra oyunlarındandır.
    Ağır Bar

    AĞIR BAR:
    Kağızman (Kars) dolayında davul zurna yahut saz veya (yarım asırdır) armonik kırnata (klarnet) eşliğiyle yer genişliğine göre 10 ilâ 20 kişi tarafından yürütülen sıra oyunu çeşitlerinin başta gelenidir: Ağır Bar Alaca Bar Hançer Barı Hoşbilezik Tanzara ve Temur Ağa. Bunlardan yalnız Alaca Bar kadınlı erkekli oynanır. Orada ayrıca Şeyh Şamil ve Ondört oyunları kadın veya erkek tek kişi için olarak vardır. Çoruh ili Öğdem kazasından meselâ merkez köyünde Ağır Bar tulum eşliğinde 6 ilâ 30 erkek tarafından yürütülmesine karşılık Ersis köyünde 15-30 erkek tarafından davul zurnayla oynanır. Ardahan'da Bar denilmesine karşılık köylerinde sıra oyununun adı Halaydır.

    Ağır Hava

    AĞIR HAVA:
    Urfa'nın Birecik kazasında başta Ağır Hava olmak üzere Şirvanî Çap Mimiteşi ve Göven toplu karma oyunları yalnız düğün ve bayramlarda davul zurnayla yürütülürler. Başlıca farkları hız derecelerindedir.
    Eski Kırım oyunlarından bir çeşittir.

    Ağır Kayda

    AĞIR KAYDA:
    Kars merkez kazasının Çakmak köyünde Ağır Kayda ve diz kırma adlı iki oyun revaçtadır. Birincisinin tek kişice öbürünün kadın erkek karma olarak düğünlerde yürütülmesi görenektir.

    Ağırlama

    AĞIRLAMA:
    Ağır sıfatı gibi Ağırlama tabiri de halk oyunları konusunda farklı anlamlarda kullanılagelmiştir.

    Ağır Zeybek Oyunu

    AĞIR ZEYBEK OYUNU:
    Ağır tempolu ve tarihinin en az yüz yılı için Ege illerimize inhisâr etmiş görünen tekli Zeybek oyunudur. N'diren birkaç oyuncunun birlikte Ağır Zeybek yürütmeye çalıştıkları da yer yer görülmüştür. Yedi figürü vardır:
    1. İleri geri yürüyüş: Üçler. Sağ ayak bir adım ileri (bir) sol ayak ileri (iki) sağ ayak geri (üç) sol ayak geri (dört) sağ ayak basılı sol ayak yana basar (beş). Kollar aşağıda olarak iki defa tekrarlanır.
    2. Kollu yürüyüş: Birincisi gibidir. Ancak kollar yukarıda oynanır.
    3. Sallanma ve soldan dönme: Üçler. Sol ayak basılı sağ ayak ileri geri sallanır (bir) sağ ayak ileri basar ve sol diz üstüne atılır (iki) kalkılır ve sol ayak sağ diz üstüne çekilip soldan yarım dönülür (üç) sol ayak üstünde sıçranılarak yarım sola dönülür (dört) sağ ayak arkaya kıvrık olup sol ayak üstünde sıçranır ve ayak dikili sol diz üstüne çökülür (beş). İki defa tekrarlanır. İki figür yapılır.
    4. Diz çökme: Üçler. Sağa dönme (sol sağ sol). İki ayakla birden bir adım kadar ileri sıçranır (bir); sağ ayak önde sol ayak arkadadır. Çökülüp sol diz üstüne iki defa vurulur (iki ve üç) çökmede yarım sola dönülerek sağ diz üstüne basılır (dört) sol ayak üstüne kalkılır (sağ ayak arkadadır) sağ ayak ileri basılıp yarım sola dönülür (beş); sol ayak ilerde sağ ayak geridedir. İki defa tekrarlanır.
    5. Dönme: Üçler. Soldan dönme. Sağ ayak sol tarafa atılır (bir) sol ayak geriden sola atılır (iki) sağ ayak sola atılır (üç) sol ayak sola atılır (dört) sağ ayak ileri atılır (beş). Bu beşle iki defa dönme yapılmış olur.
    6. Geri yürüme: Üçler. Sağ ayak geri basılır (bir) sol ayak geri (iki) sağ ayak geri (üç) yarım sola dönerek sol ayak ileri basar (dört) sağ ayak ileri basar (beş).
    7. Çapraz ve bağlantı: Üçler. Sağ ayak ileri basılır (bir) sol ayak arkadan kalkıp basar (iki) sağ ayak sağa açılıp basar (üç) sol ayak sağ ayağın kenarına dokunur (dört) sol ayak sola açılarak yere basar (beş). Biraz kaykılmakla sel'm vermiş olur.

    Agooğlu-Ağaoğlu

    AGOOĞLU-AĞAOĞLU:
    Bu oyunun adı eski bir Rumeli türküsünün baş sözleridir. Ağa Oğlu'nun ora ağızlarında söylenişidir. Yıllardır bazı Tekirdağ köylerinde sıra oyunu halinde türküsü söylenerek yürütülüyor. Trakyamızda iç Rumeli göçmen sekene (oturan ikamet eden ) çok olduğu için Vardar ötelerinden getirilmiş oyun çe
    İtlerinden olacağı düşünülebilir.

    Akışta

    AKIŞTA:
    Kars-Artvin'den Siirt dolayına doğru Akışta veya Hakışta kelimesi bozula bozula Siirt'te Karakuştani Bitlis'te Halkuşta ve diğer mücavir şark (doğu) topraklarımızda daha da farklıca söylenişler edinmiş görünüyor.
    Karakuştani oyununun 4 veya 6 erkek tarafından çift çift ve el çırpmaca figürüyle karşılıklı oynandığını maddesinde anlattık. Yani oyuncular karşılıklı her gerileyip tekrar yüz yüze ilerleyişte el ayalarını çarpıştırırlar ve bu motif oyun süresince belirli ayaklarda tekrarlanır.Havası sözsüzdür.
    Akışta da esasta aynı oyundur. O kadar ki Kars ve Siirt oyuncularını bir müsamerede peşi peşine seyretseniz hangi oyunun Akışta ve hangisinin öbürü olduğunu yabancı sıfatıyla kolay ayırt edemezsiniz. El Çırpmaca figürü ikisinde birdir. Ezgisinin ilk ölçüsü başlangıcında bu mücadeleci motif tekrarlanır.
    Siirtli olmayan bazı müşahidler (gözlemciler) Akışta'dan Karakuştani telaffuzuna geçen oyun adının bu ikinci şekline göre iki farklı halk etimolojisini düşünmek istemişlerdir:
    1. Karakıştani veya Karakuştan aslında kışları yürütülen bir oyunmuş. Isınılmak üzee oynanırmış. Adı böylece "kara kış"tan mülhem olunmuş (ilham alınmış). Karakışta izafesi "ni" sonekini nispet edinmiş.
    2. Kuzgunun adı "karakuş" olduğuna göre el çırpmaca figürünün onun kanat çalışından mülhem olabileceği ikinci bir ihtimal halinde düşünülmüştür.
    Fakat Alkışta veya Arkışta şeklinin aslı arguştağ olduğu henüz Gaziantepli lügatçı Asım Efendi tarafından şu surette belirtilmiştir: "Arguştaki; küçük kızcağızlar oynarlar bir nevi (çeşit) oyundur (Burhan-ı Kaatı Tercümesi)". Kelime ferhenge (Farsça sözlüğe) girmiş olan müferres (Farsçalaşmış) Türkçe sözlerdendir.

    Alaca Bar

    ALACA BAR:
    Ağrı ilinin Eleşkirt ilçesinde bu oyun davul zurnayla yürütülür. Yerin büyüklüğüne göre sayısı çoğalabilen erkek ve kadınlarca elele tutuşularak oynanır. Esasen Alaca Bar karma oyun demektir. Merkez kazasının Gülesor köyünde tar çalındığına göre bazı oyun unsurlarının da Azerilerden gelmiş olması mümkündür: Larik (güzel) hazan (hoş) lalo (delikanlı) hazanı(yurt) gibi mahalli tabirler bu cümledendir.
    Bay Kasım Ülgen de Erzurum düğünlerinde yürütülen bir sıra oyunundan bahsederken şöyle demiştir: "Bu oyunda bir kız bir erkek olmak üzere halka kurarlar. Bu oyuna Alaca Bar Halay gibi isimler verirler. Halay sözü Sivas'tan gelmiş yeni bir kelimedir lehçede yoktur.

    Alana Oyunu

    ALANA OYUNU:
    Bursa ilinin Gürükle köyünde kadın oyunudur. Düğün ve bayramlarda aralarında iki kişi tarafından oynanır. Söz açılmışken Bursa köylerindeki oyunları alfabe sırasıyla hatırlatalım: Düz Oyun Güvender Kalkan Oyunu (toplu oyundur) Karşılama Kaşık Oyunu Köçek Oyunu Köroğlu Orta Oyunu Sekme Yalelli-Çiftetelli Yümsek Hava Oyunu Zeybek. Bazı Bursa köylerinde (fakat nadiren) çeşit olsun diye halka kurup Hora da yaparlar. Mesela merkez kazasının İsmetiye köyünde. İhtimal ki eski civar Hrıstiyan köylerinden öğrenilmiştir. Fakat davul zurnayla ve türkü havasıyla yürütülürler.


    Konu Bilgileri       Kaynak: www.azeribalasi.com

          Konu: Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar

          Kategori: Müzik

          Konuyu Baslatan: Emine

          Cevaplar: 9

          Görüntüleme: 4972


  2. #2
    Emine - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik Tarihi
    14.08.2008
    Mesajlar
    20.276
    Konular
    10681
    Beğendikleri
    0
    Beğenileri
    13
    Tecrübe Puanı
    100
    @Emine

    Standart Cevap: Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar

    Alan Havası

    ALAN HAVASI:
    Çanakkale ilinin Bozcaada ilçesinde yalnız erkeklere mahsus olarak resmi günlerde davul zurna veya klarnet keman lağuta ve def ile yürütülen 20-150 kişilik toplu oyundur.Aynı yerin tek çift ve dörtlü olarak diğer oyunları şunlardır (alfabe sırasıyla): Bıçak Havası Dört Güllü Hora Kaba Güvende Karşılama Sirto ve bilhassa Zeybek.
    Alassia Komutası

    ALASSİA KOMUTASI:
    Titreme Horonu gibi Sallama Horonu'nun da gemiciliğe ve balıkçılığa bağlı kendi bölgesinde (Borçka Hopa yalılarında) sarsıntılı figürleriyle revaçta kaldığına dikkati çeken Bay Kasım Ülgen Deli Horon denilen çeşitin şöhretinin bilakis Artvin tarafında da yaşadığını ve canlılığına binaen "Çoşkun Çoruh"da denilir olduğunu belirtiyor. Oyunun figür değiştirme yerlerinde verilen komuta "Allasiya"dır. Yani Çoruh kayıkçılığından müntakil (intikal eden geçen) bir gemici tabiri olduğu kendiliğinden anlaşılıyor. Filhakika (doğrusu gerçekten) "Allasiya!"nidası İtalyanca (Cenevizli hatırası)bir tabir olup aslı alla scia'dır. Heyamola Heyayisa Siamole gibi eski Venedikli dilinden kalma gemici tabirlerinden olduklarını eski lügatçılarımız (sözlük hazırlayanlarımız) tespit etmişlerdir. Pazar kazasında Yisa adlı müstakil bir erkek Horonu daha bulunduğu biliniyor. Allasiya sandalı ters kürekle geri alıp siya ettirmekte kullanılır. Filhakika baş tarafta adı geçen oyunun o figüründe de "daire artık önceki istikametinin aksi tarafına gitmeye başlamış" bulunur.
    Böylece Doğu Karadenizdeki bazı oyunların içerlere kadar kayıkçılık ve balıkçılıktan kalma hatıraları sakladıkları anlaşılmış oluyor. Bunları taklitçi unsurlardan sayabiliriz. Gemici oyunları bahis mevzuudur (söz konusudur). XIII. yüzyılda Trabzon İtalyan tesirlerine açık başlıca deniz transit merkezlerindendi. Şehirde Avrupalı mahalle ve kalesi vardı.
    Evliya Çelebi bile kendi gemi yolculuklarında gemicilerimizin "Eyyam ola yen ese" gibi halk etimolojisi nakillerine şahit olmuştu. Şemsettin Sami gibi bir iki lügatçimiz "Eyyam ola Ey ya moli Hey ya ese Al aşağı" gibi nidaları keza aslen Türkçe görmek istemişlerdi. Sinop'un eski gemicilik hatırası bahşiş toplama adetlerinden olarak Helassacı'ların kapı kapı dolaşıp söyledikleri beşitlerden işte bir örnek:
    Bir gemim var üç direkli
    Kürek çekerler yürekli
    Tayfası aslan yürekli
    Heyamola yussa!
    Alay

    ALAY:
    Düğün alayı gibi topluluk anlamındaki alay kelimesi yurdun dört bir bucağında bilinir doğru telaffuz edilir ve mesela "halay" gibi telaffuz edilmez. Oyun tarzının adı olan Halay da Sivas gibi yörelerde "alay" telaffuz edilmez. İki söyleniş ayrı tutulurlar. Halayın yerini dilde Alay'ın aldığı ancak beş on köy biliniyor. İstihza (alaya alma eğlenme) anlamındaki alay kelimemizin aslı topluluk alayından ayrıdır. En eski Türkçe'de "elük" alay etme demekti bu alay o eskiden bozulmuştur. "Eliklemek" alay etmek alaya almak demektir.
    Orta Anadolu'nun çoğu semtlerindeki Halay oyunları ile nice köylerdeki Alay adlı toplu oyunlar aynı şeyler midir? Öyle köy var ki Alay ve Halay kelimelerini fasih (düzgün) söylenişleriyle farklı anlamlarında pekala kullanabildiği için iki kelimenin başkalığı anlaşılıveriyor. Bazen de her iki kelimenin alay telaffuz edildiği nice köylerde görülmektedir. (Sıhhat ve saat kelimelerinin ikisini de "saat" telaffuz eder gibi bir şey oluyor). Buna bakanlar Halay kelimesinin doğrusunun Alay olduğunu sanabilir ki yanılmış olur.
    İltibas (benzer şeylerin karışması) bazı bucaklarda çoktan umumileşmiştir. Mesela Birecik (Urfa) kazasının Halfeti köyünde Alay Halay her iki imlanın söylenişiyle bir sıra oyununun adıdır. Adını kimi öyle kimi böyle söylerler Kadınlı olarak 5-25 kişi tarafından yürütülür ve bu karmalık "samimiyetin birlikte tecellisi" sayılır. Fakat aynı yerde bir de Alaya oyunu vardır. Bunların ikisini de Halay ile bir ile bir tutabilir miyiz? Oyun bakımından; evet!
    Diğer bazı yurt semtlerinde görüldüğü gibi Balıkesir bölgesinde de Alay Oyunu tabiri açıkça Halay kelimesinden muhaffeftir (hafifletilmiş kısaltılmıştır yani dolaylı ilgidir).
    Konya ilinin Cihanbeyli kazasından Oba köyünde Alay erkek kadın karma halde düğünlerde yürütüldüğü için Halay olduğu keza açıktır. Çanakkale ilinin Ayvalık ilçesinden Kıran burgaz köyünde 50 kadar erkek tarafından davul zurnayla çekilen bir Alay oyunu vardır. Alay adlı sonuncu oyunlar Halayların Batı Anadolu'nun son ayakta kalabilmiş uç örnekleri sayılabilirler. Adında alay kelimesi bulunan aşağıdaki maddelerden hangilerinin aynı veçhile Halaylar zümresinden kalmalığını kestirmek cümlesinin ayrı bir mukayeseli incelemeye tabi tutulmasına bağlıdır. Bütün Halaylar zümresinin mistik menşei sezildiği için bunların Alay ile münasebeti tasavvur edilemiyor.
    Alaydan Alaydan

    ALAYDAN ALAYDAN:
    Bartın'da beşi kız beşi oğlan çocuklar beş o tarafa beş bu tarafa karşılıklı söyleşirler. Çocuk oyunudur:
    - Alaydan alaydan Habip alaydan.
    - Ne istersin ne istersin bizim alaydan?
    - İsteriz isteriz güzel isteriz.
    - Güzeldir makbuldür kendisi gelmez.
    Gelin almaya gelenler:
    - El eşinen yoldaşınan davulunan zurnasınan aldık gelini.
    Safranbolu'da "aman ey!" nidasını "amani" telaffuz ediyorlar. Bu bir türkü adı olabilmiş görünüyorsa da aslında tekerleme bir nidadan başka bir şey değildir. "Amanın" sözü de orada "avanım" veya "avanın" telaffuz edilip kalmıştır. "İmanım" gibi nidadan ibarettir. "Hacela" Hacı Ali Ağa demektir.

    Alay Raksı

    ALAY RAKSI:
    Çanakkale merkez kazasının Özbek köyünde 15-80 erkeğin davul zurnayla bir Halay çeşidi hâlinde yürüttükleri oyundur (Kadınlar da iyi giyimli şenlik günlerinde kendi meclislerinde oynarlar).

    Aldım Param

    ALDIM PARAM:
    Erzurum Barlarındandır. Önce kollar aşağı bırakılarak elele tutuşulur. Sonra eller taraklanıp yürüme ve oturma hareketleri gösterilir. Gerek yürünürken gerekse ilk hareketlerde asıl vazife sol ayakta olur. Oyunun son hareketi de bu ayakta bitirilir. Oturmasında hareketler bir sağa bir sola olarak bir defasında sağ ayak diğerinde sol ayak üzerinde yapılırlar.

  3. #3
    Emine - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik Tarihi
    14.08.2008
    Mesajlar
    20.276
    Konular
    10681
    Beğendikleri
    0
    Beğenileri
    13
    Tecrübe Puanı
    100
    @Emine

    Standart Cevap: Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar


    Al Elma

    AL ELMA:
    El'zığ ve dolayında "Şeve kırma" dedikleri oyuna daha ziy'de kadınlar kalkar ve bu "Al Elma" türküsünü söyleyerek oynarlar. Dizi hâlinde oturan kadınlar kollarını birbirine geçirirler yani kol kola girmiş olurlar. Bu türküyü söylerken de tartım dairesinde sağa sol sallanırlar. Çeyrek asır kadar önceleri bu oyun orada fazla rağbetteydi. Sözlerinin ilk dörtlüsüyle bağlantısı aşağıdadır. Tartımı 10/8'liktir. Oyunun kendisine türküye göre "Al Elma Oyunu" denilmez daima "Şeve kırma" derler. Otururken oyun çıkarma düşüncesi hoş bir buluştur. Fakat İstanbul için bile çok eskidir.

    Al elmayı daldan al
    Daldan alma benden al
    Duydum gelin oliysin
    Dur ben ölem ondan al
    Uy henom henom henom (hanım)
    Eller kınalı henom
    Gözler sürmeli henom

    Aley

    ALEY:
    Bunun Halay kelimesi üzerinde sadece zamanla "h" başlangıcını gidertecek surette müessir (etkili) olduğu düşünülebilmektedir. Halay'ın menşei mistikti ve yardımcı fiili hâlâ "çekmek"tir. Halay çekmek (Hû çekmek denildiği gibi).

    Aleyler Buleyler

    ALEYLER BULEYLER:
    Muğla'nın Datça ilçesinin merkezi olan Reşadiye kasabasında çalgısız olarak yürütülen oyundur. Sekiz on genç kız halka teşkil ederek ve sözleriyle oynarlar. Erkekler de oynarsa da karma hâlde yapılmaz. Aynı ilçenin Kavaklıdere köyünde 1 2 veya 4 kişilik erkek oyunlarından olarak davul zurnalı Zeybek oyunları ayrıca vardır. Muğla bölgesinde Zeybek Laz oyunu (?) kaşık veya parmak zilleriyle yürütülen Kıvrak Oyun yarı sportif mahiyette fakat tartımlı Kalkan Oyunu ayrıca yer yer vardır.

    Alika

    ALİKA:
    Doğu Karadeniz'imizden Pazar kazasının köylerinde geçen toplu oyunlardır. Tekrarlı ve kafiyeli türkülerle iki grup tarafından oynandığı olur. Tulum zurna eşlik eder. Halkası on kişiden aşağı düşmemek şartıyla karışık olarak da genişleyebilir.

    Aliş Türküsü

    ALİŞ TÜRKÜSÜ:
    Aliş adı Ali'den başka bir şey değildir. Alicik gibi bir yakınlık sevgi ifade eder. Sözleri şudur:
    Duyulur çifte mavzer sesi Urumelinde
    İhtiyarlar silâh çatar Lofça belinde
    Aliş gelir Aliş
    Aliş türküsü dilinde
    Davullar vurulsun
    Çifte zurnalar çalınsın
    Kabadayılar atlasın sıçrasın
    Diz vursun gayrı Urumelinde
    Aliş gitsin Tuna'ya Aliş
    Aliş türküsü dilinde
    Es bre deli rüzgâr es gönül delidir
    Gönlümüzü kemiren Tuna selidir.
    "Edirne köprüsü taştan" ezgisiyle oyunun sona erdiği olur.
    Alkış Oyunu

    ALKIŞ OYUNU:
    Elazığ'ın Palu ilçesinde iki veya dörder erkekle oynanır. Aynı kazada Kalkan Kılıç Oyunu da vardır.

    Allı Durna

    ALLI DURNA:
    Adını sözlerinden alan türkülü ve ayakları irticalî oyunlardan olup bazı Ankara köylerinde revaçtadır.


    Allılar

    ALLILAR:
    Ankara'nın Çankaya ilçesinden Küçük Yozgat bucağı merkez ve dolay köylerinde yürütülüp kadınlar ayrı mecliste oynarlar. Erkeklerce de oynanır. Bölgenin öbür oyunları şunlardır: Zeynebim Yıldız Nazik Arap Oyunu ayrıca da Halay Sinsin tertipleri .
    Amani Oyunu

    AMANİ OYUNU:
    Safranbolu düğünlerinin çengi oyunlarındandır.
    (Amîni) Evlerine evlerine yol gider (Aman aman oy aman of)
    Nazlı y'rı aramağa kol gider (Aman aman)
    Gadunum gozelim
    Ben yârimle gezerim
    Gozelleri sezerim
    İlk iki mısra "titreyiş ve çömelmelerle" başlar. Mısra sonlarındaki "aman" nidâlarında yanlara doğru kıvrak figürler yapılır. Yani bir oyuncu sağa öbürü sola giderlerken ayak temposuyla döne döne bir daire çizer ve devam ederler. Vücut hep titremektedir. Kollar yanlara ve ileri uzatılmış olarak göğüs iki yana sallanır ve kalçaların intizamlı hareketiyle oynanır. Sağ ayak taban üstündeyken sol ayak -topuğu hafifçe kaldırılmak suretiyle- parmak uçlarındadır. Bir müddet hafif aksamalarla oyun yürütüldükten sonra son üç mısraya gelinince türkünün ağırca tartımı sürekli ve kıvrak bir curcunanın canlılığına geçer. Vücut hareketleri ve figürler kıvraklaşmağa başlar. Arka arkaya gelerek biri sağ omuzunu öbürünü sol omuzuna dokundurur ve ak'binde titreye titreye ayrı istikâmetlerde ayrılıverişirler. Bu sefer düz hat üzerinde yanyana ve eller şaklatılarak sağa sola gidip gelişler olur. Göğüsleri kabartıp tokuşturarak ani dönüşlerle irkilirler ve sarılıyormuş gibi hareketlerle gözü aldatırlar. Bütün bunlar oyunun belli başlı çekicilikleridir.
    (Amâni) Var git oğlan var git sende bir hal var (Aman Aman oy oy!)
    Ayağında top top olmuş benler var (aman)
    Anası vermezse kızına yalvar
    Yandım şeker oğlan
    Var git ordan oğlan
    (Amâni) Ezelden âdettir güzele bakmak (oy oy oy!)
    Güzelin hâlinden ne bilir ahmak?
    Yandın şeker oğlan
    Var git ordan oğlan
    (Amâni) Evlerine varamadım ârimden (oy aman of)
    Ayırdılar beni nazlı yârimden
    Yandım şeker oğlan
    Var git ordan oğlan
    Aynı onunla söylenen başka bir türkünün sözleri de şöyledir:
    Uzun olur uzun yolun selvisi yandım aman
    (Ben) Bilmeyon benim yârim hangisi
    Hele yavru yavru yavru
    Gülüm aman aman aman
    Evlerinin önü yüksek kaldurum
    Kaldurumdan düştüm beni kaldurun
    Varmam oğlan varman dengim değilsin
    Anamdan babamdan zengin değilsin

    Ankara Zeybeği

    ANKARA ZEYBEĞİ:
    İki kişilik ve davul zurnalı "Ankara Seymen Zeybeği"nden başkadır. Bağlama eşliğiyle 4 kişi tarafından odada oynanır. "Seymen Zeybeği" ise başka meydan oyunudur.

    Aptal Oyunu

    APTAL OYUNU:
    Muğla'nın Mil's ilçesi merkezinde oynanır. "Aptal" mefhumunun (kavramının) kavmî ve mezhebî türlü anlamı ve yorumları bulunduğu için burada hangisinin ne maksatla bahis mevzuu olduğu araştırılmağa değer. Oyunun tarifi bile elimizde yoktur. Mil's ve dolayının öbür oyunları şunlardır: Çıktım Tepe Fer'hî Karaoğlan Soğuk Kuyu Zeybek. Adlarını bazen türkülerinden almışlardır. Tek ve bazen iki kişi tarafından oynanırlar. Oyuna davul zurna veya bağlama ve saz eşlik eder. Kadınlar kendi aralarında bazısını yürütürler.
    Arapkir Halayı

    ARAPKİR HALAYI:
    Sivas ile Elazığ yolu arasında Arapkir düştüğü için Arapkir üzerinden Elazığ'a geçmiş görünen kuzeyin oyun çeşitlerini bu son merkezde ve dolayında farketmek mümkündür. Elazığ'ın Maden ilçesindeki oyunlarla havaları şunlardır: Arapkir Halayı Halay (Bir Ayak) Horon Oyun Havası Lorge Zaza Haleyi Malatya'da Arapkir Halayı sözsüzdür.
    Arapkir'in merkezinde Karadeniz kemençesi eskiden çok kullanılır ve Horon çeşidi bir kuzey ithâli olarak onunla yürütülürdü. Tamzara da kuzeyden gelerek tutulmuştu. Zaza Haleyi Bingöllerden gelme oymak oyunuydu. Arapkir kadınlarının kendi meclislerinde yürüttüğü tekli ve yarı irtic'len türkülü oyunlarla erkekler meşgul olmaz. Erkek oyunları davul zurnalı meydan çeşitleridir. Sivas'la olan görenek birliği bazen açıktır
    Arap Oyunu

    ARAP OYUNU:
    Ege tarafından şimdilik İzmir'in Karaburun ilçesinde tespit edilebildi. Esas itibariyle yalnız kadınlara mahsus bir oyundur. Eldeki herhangi bir veya iki sazın eşliğiyle tek kadın tarafından oynanır. Şakacı ve taklitli bir oyundur. Bu kadın oyununu neşeyi artırmak üzere çocuk ve erkekler de kendi aralarında yürütürler.
    Konya'da Bozkır ilçesinin Sarıoğlan gibi üç beş köyünde Arap Oyunu 4 erkek tarafından oynanır. Kadınlar kendi aralarında oynarlar.
    Ankara'dan Etimesut'un Erg'zi köyünde Arap Oyunu toplu yapılır. 6 kişi kılık değiştirerek davul zurna veya kaval ile oynarlar.
    Ordu ilinin Kabadüz bucağındaki oyunlar arasında da vardır. Eskişehir'de de vardır.
    Güneyin Türkmen oymaklarında aynı isim altında oynanan temsilî oyunda ve kez' Erzurum köylerinde bilhassa rağbetteki taklitçi Arap Oyununda raks unsuru hiç yoktur. Buna karşılık daha yaygın surette köy ve kasaba düğünlerinde yer alan üçüncü bir Arap oyunu bilâkis bir nevi izahlı rakstır. Oyuncu yüzünü karaya dil ve dudağını kırmızıya boyar. Gözlerinin etrafına un sürer. Başına kara yemeni örtünüp üzerine beyaz sarık sarar. Kanburu olsun diye arkasına bohça konulur. Oyuncu bunun üstünden aba giyer. Gözlerini büyültüp ağzını eğe eğe dilini çıkarır. Parmaklarını bir yandan bir yana sallaya sallaya oynar. Eline bir tef alır. Tefi çala çala hem oynar hem de aşağıdaki beyitleri söyler:
    Ya Arapoğlu Arapoğlu
    Git Şam'a doğru Şam'a doğru
    Damdan düştü bir kedi
    Pişmiş tavuğu yedi
    Arabı da şak şak Arabı da şak şak
    Ya Arapoğlu kırkında
    Taşakları sırtında
    Ya Hacı Mahmut evlendi
    Evlendi de halt etti
    Arabı da fış fış Arabı da fış fış
    Arguştak

    ARGUŞTAK:
    Asya Türk oyunlarının eskilerinden olup adı ileri zamanda Farsça ferhenklere de girmiştir. Arkuşta gibi söylenişlerle doğumuzda hâlâ çeşitleri vardır. "Arguştak" iml'sı en eski söylenişe göredir. Kelime Türkçe ve "Argış" kısmı büyü demekti. Eki ile birlikte; ortak koytak kırıştak kırıtak kıstak otak (otağ) tipli en eski Türkçe sözlerdendir.

  4. #4
    Emine - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik Tarihi
    14.08.2008
    Mesajlar
    20.276
    Konular
    10681
    Beğendikleri
    0
    Beğenileri
    13
    Tecrübe Puanı
    100
    @Emine

    Standart Cevap: Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar


    Arka Oyunu

    ARKA OYUNU:
    Samsun merkez ilçesinin Asarağa köyünde düğünlerde yürütülen kibar halli bir oyundur. Erkeklere mahsustur. 4-10 kişi tarafından davul zurna önünde topluca yapılır.


    Arkuşta

    ARKUŞTA:
    Bitlis merkez ilçesinde geçen nesillerden kalmalığı pek yaşlılarca bilinen ve şimdiki mahalli nesle anlatılmış bulunan kadim oyunlardandır. Türkçe sözleri şudur:

    Bitlis'in dağlarında
    Bülbülüm bağlarında
    Bitlis'in içi dere
    Derenin içi kale ray ray ram (Arkuşta)
    Kaleden gördüm y'ri
    Oturmuş ağlar yavrı
    Ağlama nazlı yârim
    Sızlama nazlı yârim
    Zeybek avradın olmuş
    Topraklar başak olmuş
    Bir Bitlis metninde "zeybek" sıfatının geçmiş olması dikkati çekse yeridir.

    Arpazlı

    ARPAZLI:
    Arpazlı oyunu yerlisince çok eski olarak bilinir. İlk arpa mahsulünü iyi ve bol yetiştiren kimse köy halkına bir kır yemeği tertipler ve harman karşısında bu oyunu oynarmış. Tek ve çift yapıldığı gibi toplu da oynanılabilir. Diğer oyunlara nispetle hareketleri çevikçedir. Yedi figürü sekme ve eşmeleri ayak çaprazları vardır. Diz çökme ve vurmalarıyla şehir cemiyetlerinde rağbet kazanabilir mahiyettedir.
    1. Yürüyüş: Oyuna kalkılınca sol ayak önde sağ ayak arkada (bir karış aralıkla) durulur. Buna esas duruş derler. Üç yapılır; yani yerinde olmak üzere sol sağ ve sol ayak kaldırılır ve indirilirler (Harmandalı'nda olduğu gibi). Yürüyüş; kollar aşağıdadır. Sağ ayak bir adım ileri (bir) sol bir adım ileri (iki) sağ bir adım ileri (üç) atılır. Sol ayak sağ ayağın sağ ayağın yanına getirilip bir defa yere vurulur (dört) ve bir karış kadar sola açılarak yere basılır (beş). Bu hareket üç defa tekrarlanır.
    2. Sağ - sol eşmeler: Üç yapılır. Sağ ayak dizden bükük yukarı kalkar havada ilerden geriye dört defa sallanır (buna eşme derler). Beşinci sayıda sağ ayak bir karış ileri yere konur sol diz üstüne çökülür. Sol ayak geri alınarak sağ ayağın yanına getirilirken kalkılır. Üç yapılır. Bu sefer sol ayak dizden bükük yukarı kalkar havada ilerden geriye dört defa eşilir. Beşincide sol ayak sola doğru dönerken yarım dönüş kadar sola atılıp basılır. Sonra sağ ayak üstünde kalınır. Bu vaziyette bir devir yapılmış olur.
    3. İleri - geri çapraz: Üç yapılır. Sağ ayak sol ayağın arkasına (bir) sol ayak sağ ayağın arkasına (iki) sağ ayak sol ayağın arkasına (üç) sol ayağın arkasına (dört) sol ayak yerinde vurup sola bir karış açılarak yere basılır (beş). Buna "arkaya çapraz" derler.
    Bir de "ileri çapraz" yapılır. Önce üç yapılır. Sağ ayak yarım adım ileri (bir) sol ayak sağın arkasından çaprazlamaya gelip yere basar (iki) sağ ayak yarım adım ileri (üç) sol ayak sağın arkasına çapraz gelir (dört) sağ ayak ileri solun yanına gelir ve basar (beş). Üç yapılır. İkinci figürdeki eşmeler tekrarlanır.
    4. Eşmeler: Üç yapılır. Sağ ayak ile sol diz üstüne çelme yapılır (bir) sağ ayak bir adım ileri basar (iki) sol ayak sağ diz üstüne çelme yapar (üç) sol ayak ileri basar (dört) sağ ayak bir adım ileri atılırken çökülüp sol diz yere konur (beş) ve ayağa kalkılır. İsteniyorsa aynı hareket tekrarlanabilir.
    5. Çökme el vurma: Üç yapılır. Sol ayakta bir defa sekilirken sağ ayak ileri atılır ve hafifçe çökülürken eller bir defa birbirine vurulur (bir) sağ ayak ileri basılıp sol diz üzerine çökülür (iki) diz yere vurulurken eller de vuruşur (üç) ikinci defa diz vuruluşta eller tekrar çarpışır (dört) beşte ayağa kalkılır kollar havadadır. Sol ayak ilerde sağ ayak -bir karış açıklıkta- geride durur. İstenilirse tekrarlanır.
    6. Gerileme: Üç sayı ile dönme yapılır. Sağ ayak soldan arkaya doğru açılıp basılır. Sol ayak da atılır. Sağ ayak öne atılır sağ ayak üstünde durulur sonra geri gitme yapılır. Bunun için de sağ ayak bir adım geri (bir) sol ayak geri bir adım (iki) sağ ayak geri (üç) sağ ayak üstünde yarım sol olurken sol ayak bir karış sola yer basar (dört) ve sola bir karış açıklıkta yere basar (beş). Sağ kol havada sol kol aşağı doğru olduğu halde (yani selam vaziyetinde) oyun son bulur.

    Artırma Horonu

    ARTIRMA HORONU:
    Trabzon'un Sürmene ilçesinde Horon Sıksera Artırma Horonu Sallama Horonu vardır. Kemençe veya davul zurna ile 3-50 kişi oynarlar. Oyuncu sayısı çoksa halka kapanır. Kadınlar ayrı oynarlar. Bu bölgede karma horon yapılmaz. Yarma - Asan köyünde de karma oyun ancak hususi yerlerde yürütülebilir. Umumi yerlerde ve kalabalıkta yalnız erkekler halka kurar. Kemençe veya tulum ile 5-50 ve daha fazlası halkada yer alabilirler. Düğün bayram bağ bozumu ve en çok yayla ve derneklerde yapılması görenektendir. Bu oyunlar kısmen sportif de sayılıyor; bütün o Karadeniz Bölgesinde keyfiyet bu merkezdedir. Oyunun saatlerce sürdürülmesi biraz da tahammül yarışı teşkil eder.

    Artvin Timurağası

    ARTVİN TİMURAĞASI:
    Bu Artvin oyununda iki veya fazla sayıda oyuncu düz sıra halinde dizilip elele verir ve oyuna hazır dururlar. Münhani (eğri yay şeklinde) istikameti yoktur. Düz sıra halinde bir mekik işleyişiyle sağa gidip gelmelerle yürütülür. Parçasının (müziğinin) her iki ölçüsünde bir figür yapılır yani her iki ölçüye bir figür üleşerek oyun akıp gider. Her "iki ölçü" figürün tamamlanmasına kadar tekrarlanır.
    Her figür parçanın iki ölçülük kısmında icra olunur. İlk figürlerde parça moderato'dan başlayıp gittikçe hızlanır allegro'ya geçer. Son figürlere doğru vivaçe derecesine kadar kıvraklık edinir. (Dikkat: Artvin Timurağası Erzurum'dan oraya alınmış olmakla beraber figürlerine bazı katımlar (katmalar) yapıldığı açıktır.)
    Arzu ile Kamber

    ARZU İLE KAMBER:
    1. Ankara'nın bazı köylerinde oynanır. Figürleri irticalidir.
    2. Rumeli Türklerinin de bu isimde bir oyunu vardır.
    Arzumani

    ARZUMANİ:
    Kars'ın tanınmış oyun havalarındandır.

    Asgerani

    ASGERANİ:
    Kars'ın tanınmış oyun havalarındandır.
    Ası Zeybek

    ASI ZEYBEK:
    Bazı Isparta köylerinde vardır.

    Aşiney

    AŞİNEY:
    Galata isimli oyun havası gibi Aşiney Oyunu da Antep'in eğlence günlerini şimdilere kadar fazlasıyla ilgilendirmiştir. Havası muayyen (belirli) fakat figürleri sabit değildir. Bu tip türkülü ve tekli kadın oyunlarında umumiyetle kullanılan o bölge oyun motifleri seyrin münasip (uygun) yerlerine yakıştırıla yakıştırıla yürütülür. Oyunun adında bir "Ayşe" anılmaktadır. Kadınlarca kendi meclislerinde oynanır. Adı Ayşe'den kinaye olup "aşina"kelimesiyle ilişiği yoktur.

    Aşırma

    AŞIRMA:
    Bingöl'ün Kiğı ilçesinden Çerme Köyü dolayına kadar yaygın olan daha kuzeydoğu Anadolu oyunlarındandır.
    Siirt'te Şirvan ilçesinin Küfre köyü oyun çeşitlerince zengin olup Aşırma başta gelir. Aşırma Harkuşta Hora Tepme Garzani Daldala Kılınçkalkan Lorke. Davul zurna ile açık havada veya darbuka def kemençe ile odalarda yürütülürler. Erkeklerin yalnız oynaması bu dolayda adet değil gibidir. Bilhassa köylerde 15-20 kadın erkek birlikte dizilip oyun yürütürler.
    Aşırma Barı

    AŞIRMA BARI:
    Erzurum barlarındanır. "Aşırma Oyunu" ile aynı şeydir. Fakat figürlerinin epey değişikliğe uğraması yüzünden yer yer farklılaşmış görünen şekillerdir. Başlanırken eller taraklanıp omuz hizasından yukarı kaldırılmışlardır. Önemli hareket kısımları bacak ve ayaklardadır. Önce ayaklar pek ağır hareket ettirilir. Umumiyetle sol ayaktan başlanıp sol ayakta bitirilir. Oyunun oturması ve yürünmesi vardır. Ancak bunda oturulmazdan önce sağ ve sola üç kere fasılasız üçer adımlık bir koşu yapılır. Oturum hareketleri de önce oturup kalkma suretiyle oyunun sonuna doğru da yalnız oturulmuş olarak yapılır.

  5. #5
    Emine - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik Tarihi
    14.08.2008
    Mesajlar
    20.276
    Konular
    10681
    Beğendikleri
    0
    Beğenileri
    13
    Tecrübe Puanı
    100
    @Emine

    Standart Cevap: Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar

    Aşma

    AŞMA:
    Tokat'ın Reşadiye ilçesinin meselâ Süleymaniye köyü oyunlar bakımından dikkati çekecek derecede zengin görünüyor. Oyun adlarını ve her birinde yer alabilenlerin sayısı: Aşma (4 kişi) Ağırlama (toplu) Ana Kuru (toplu) Çeçer (2 kişi) Çiçekdağı (toplu) Hoşbilezik (toplu) Köçek Oyunu (8 kişi) Necip Halay (toplu) Uçkur Havası (2 kişi) Yanlama (toplu) Deniz Ortasında (toplu).

    Aşşaktan Gelirem

    AŞŞAKTAN GELİREM:
    Erzurum kadın oyunlarındandır.
    Ata Barı

    ATA BARI:
    İklim ve toprağın ahlak ve mizaç üzerindeki etkilerini görebilmek için bilhassa Çoruh oyunlarını insan ve dekorlarının yağız yalçınlığı ortasında akıyorken seyretmeye koşmalıdır. Mevsimlere uygun çeşitleri bile vardır. Menşei (kaynağı) aşk ve kahramanlık olan oyunlardır. Çoruhluların en meşhur oyunu Ata Barıdır. Adı yeni fakat kendisi eski olan asıl Artvin Barı işte budur. Atatürk bu barı 1936 yılı Balkan Festivali'nde İstanbul'da Çoruh takımıyla daha iyi oynadığı için Artvin Barı'nın adı 3 Eylül 1936'dan itibaren Ata Barı olarak değiştirilmiştir. Dinî ve millî bayramlarda ilk t'zim (saygı ağırlama) oyunu o günden beri artık Ata Barı kaldı. Mahallin her eğlenti vesilesi Ata Barı'yla açılmaktadır. Adı Atabarı şeklinde bitişik de yazılmaktadır. Bu Artvin oyunu üçten fazla kişiyle halka halinde yürütülür. Her figür parçanın (müziğin) tek ölçüsüne uyarlanarak oynanır.

    Aten

    ATEN:
    Davul zurnalı sıra oyunları gibi rakslara Afganistan'da verilen toplu addır.

    Atlama Horanı

    ATLAMA HORANI:
    Trabzon'un Maçka ilçesinden hususiyle Galyan - Mesahor köyünde Atlama ve Titreme Horonları fazlasıyla oynanır. Davul zurna veya sırf (yalnız) kemençeyle oynarlar. Halkaya 5-50 kişi imkan varsa katılabilir. Bu atlama karma halde oynanırsa da titreme mutlaka sırf erkeklerin oyunudur. Aileler arasında tanışıklığı mucip (sebep olan) ve hele kızlarla erkeklerin anlaşıp evlenmelerine vesile hazırlayabilici oyunlardan ikisi bunlardır. Zanay Larkan gibi köylerde de yürütülürler. Keza Of ilçesinde oynanırlar. O bölgede davula çoğu zaman "tavul" deniliyor.

    Avşar Beyleri

    AVŞAR BEYLERİ:
    Denizli oyunlarındandır.

    Ayak Oyunu

    AYAK OYUNU:
    Anadolu'da nâdiren de olsa umumiyetle raksa yer yer "Ayak Oyunu" denildiği görülür. Altaylarda da raksa yer yer ayak oyunu denildiği tespit edilmiştir. Uygurlarda Ayak oyunu raksın anlamdaşıdır.

    Aydın Zeybeği

    AYDIN ZEYBEĞİ:
    Ağır Zeybek oyununun öbür adıdır. Aslında Ege bölgemizin temkinli ve ağırbaşlı oyunudur. Bununla beraber Aydın Zeybeği başka taraflarda da epeyce gün görmüş olup ikinci adı Ağır Zeybek'tir.
    Evliya Çelebi Güzelhisar (Aydın) yiğitlerinin giyimini şöyle tasvir etmişti: "Taze civan yiğitleri ser'p' Cezayirli esvabı giyüp başlarında kırmızı fes ve bellerinde pala bıçak ve ellerinde balta ve nacaklı şehbaz yiğitleri vardır. Ser'p' boyanmış mavi zemin dizlik giyerler. Evliya Çelebi'nin zeybeklik görenek ve oyunlarından hiç söz açmayışı buna fırsat düşmemesiyle izah olunabilir. Ancak zeybekliğin kızanlarından epey söz düşürebilmiştir.
    Bir Aydın "Efe Türküsü" ile Aydın havasından birincisinin sözleri şunlardır:
    Uzun olur (aman) efelerin pıçağı
    Beş yüz dirhem Şam Trablus kuşağı
    Serbest olur (aman) Anadolu uşağı
    Aşırdılar karlı (da) dağdan Keşiş'ten
    Bilmiş ol ki geçmiş olur iş işten
    Silâhı da elinde kaması da belinde
    Yavrum İzmir yolunda ben bir güzele vuruldum
    Beyitlerin eksik ve fazlaları derleme 'nının veya verenin suçudur. İkincisi şudur:
    Çıksam dağların başına
    Başımı koysam taşına
    Bu ne yaman sevda imiş
    Gelmesin düşman başına
    Aynayı almış dizine
    K'külün dökmüş yüzüne
    Sürmeler çekmiş gözüne
    Yaktı beni ah o güzel
    Bu kadın oyununda söylenir.

    Ay Dolanaydı

    AY DOLANAYDI:
    Erzurum'un Çat ilçesinin Yanî köyünde tutunmuş yarı irticalli oyunlardandır. Adını türküsünden almıştır. Köylü barlarındandır. Oraya yakın beş on köyde daha oynanır. 9-10 oyuncu çalınan tef refakatinde bir ağızdan kendi türküsünü çağırarak şenlikli günlerde oynarlar.

    Ayı Oynatma

    AYI OYNATMA:

    Ayı veya maymunu bir çeşit cebrî oynamaya alıştırmak ve çalgıyla oynatarak para kzanmak erkek Çingelerin marifetlerinden biridir. Bu işin kıdemi ve yaygınlığı bilhassa Çingene göçlerinin tarihindeki menşelerinde aranmalıdır.
    Çingene çergelileri ayıyı bir gelir ortağı gibi sever bakar ve kullanırlar. XVII. yüzyılın bizdeki durumunu Evliya Çelebi şöyle anlatmıştır: "Esn'f-ı Ayıcıy'n: Bunlar pîrsiz kıptilerdir cümlesi Sultan Balatşah mahallesinde sakindirler. Avcıbaşılara mensup olduklarından alaya gelirler. Yetmiş kadar olup Kar Yağdı Avare Durucan Bin Bereket Bazu Oğlu Hayvan Oğlu Sürü Oğlu n'm Çingeneler ayılırını çekerek ellerinde sopa ve daire ile ayılarına;
    Kalk da gidi ya vasıl
    Al bahşış it fasıl
    Seni dağdan tuttular
    Ayı deye oynattılar
    Bahçede dolap düz
    Sen de dön de görsünler
    Gibi mühmel (anlamsız) lafızlar (sözler) söyleyerek Alay Köşkü dibinden ubur ederler (geçerler)...

    Aykırı Oyunu

    AYKIRI OYUNU:
    Isparta'nın bazı köylerinde oynanır.
    Ayşe Bengi Oyunu

    AYŞE BENGİ OYUNU:
    Kütahya'nın Emet ilçesinden Hacıbekir köyündeki belirli oyunların başında gelir: Ayşe Bengi Alay Bedesten. Tef ve dümbelekle yürütülen ve yalnız kadınlara mahsus olan toplu oyun çeşitleridir.

    Ayşe Oyun Havası

    AYŞE OYUN HAVASI:
    Esi Oyun Havası da denir

  6. #6
    Emine - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik Tarihi
    14.08.2008
    Mesajlar
    20.276
    Konular
    10681
    Beğendikleri
    0
    Beğenileri
    13
    Tecrübe Puanı
    100
    @Emine

    Standart Cevap: Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar

    Bu bölüm hazırlanırken Kültür Bakanlığı Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü yayınlarından Müzikolog ve Folklorcu Mahmut Ragıp Gâzimihâl'in 15 defterden oluşan "Yurt Oyunları Kataloğu" adlı çalışmasının Nail TAN ve Ahmet ÇAKIR tarafından baskıya hazırlanması ile oluşan 3 ciltlik "TÜRK HALK OYUNLARI KATALOĞU" adlı eserden faydalanılmıştır.
    Bacedum

    BACEDUM:
    Mahalli Trakya oyunlarındandır. Bir adı da Eski Kasap'tır.
    Bağ Belleme Oyunu

    BAĞ BELLEME OYUNU:
    Bağ belleme mısır çapalama gibi rençberlik işleri Afyon'un köylerinde I. Dünya Harbi'nden önceleri hep imece usulüyle yapılırdı. Bağ bozma başak toplama afyon kırma gibi işlerde zaman zaman aynı tarz tatbik edilegelmiştir. Bu yoldaki çalışmaların iktisadî menfaatleri kadar içtimaî dayanışma faydaları da açıktı. Erkek kadın konu komşu hep bu işlere karıştıklarından aralarında daha yakın tanışmalar mümkün oluyordu. Hatta yavukluluğa ve evlenmeye yol açılır köylüler emek ile eğlentiyi kaynaştırıp hoşça vakit geçirmenin yolunu bulmuş olurlardı.
    Bağ Belleme Oyunu işte o elbirlikli çalışmalardan tabiî bir ihtiyaç ve sonuç halinde doğmuştur. Bu oyunu daha ziyade kadın ve kızlar yürütürler.
    Meselâ Arap Oyunu gibi temsilî mahiyetli olmaktan uzaktır. Sade ve katıksız bir köy eğlentisinden ibarettir kır işi dekoru içinde tasavvur edilmelidir. Bağ Belleme Oyunu'nun en büyük özelliği bir çok duygulu ve zeki köy kızının oyun boyunca irticalen türkü düzüp söylemelerindedir. Oyuna başlanılmazdan önce erkek ve delikanlılar bir kenarda toplaşır. Oyuna katılacak genç kızlar elerinde birer bel veya kürek olduğu halde ortaya gelirler. Güya bir bağ içindeymiş gibi belleme taklidi yaparak türkü çağırırlar:
    Bağa girmeye izin olsun
    Üzüm yemeye gözüm olsun
    diye başlayan türkülerini birtakım irticali beyitler takip eder. Kızlardan en istidatlısı (yeteneklisi) bir çırpıda beyit tertibiyle delikanlılardan birine söz atar. Alınan genç çalımlı ve kıvrak bir tavırla ortaya atılır ellerini kaldırıp oynamaya başlar. Delikanlı oyundayken kızlar el şaplatarak tempo tutarlar. Delikanlının arkadaşlarıyla oyun türküleri çağırırlar. Gösterilen oyunlar Zeybeğe yakındır. Hareketlerde nispeten Çiftetelli çeşnisi de vardır. Gerek bu oyunda gerekse doğrudan doğruya imecede genç kızların bayramlıklarını giyinmiş bulundukları unutulmasın. Bazen delikanlının da coşup uyarladığı beyitle kıza cevap verdiği görülür. Fakat her iki deyiş kapalıdır. Açık ve lâübâli söz sarf edilmez. Bağ Belleme'den başka her hangi bir yolculukta da yükseltilebilen bu karşılıklı samimi deyişler iki genci evlenme yoluna kadar götürebilir. Ne gariptir ki kendi aralarında böylesine şiirli konuşmalar sürdürebilen bu duygulu insanlar bir şehirli görüverince susuveriyor adeta benliklerinin barınağına sığınmış gibi donakalıyorlar.

    Bahçesinde Hıyarım

    BAHÇESİNDE HIYARIM:
    Adını sözlerinden alan türkülü oyunlardandır. Figürleri irticalidir. Tanınmış mahalli hareket motifleri aralara katılır.
    Bahteveri

    BAHTEVERİ:
    Kars'ın revaçtaki oyun havalarındandır.
    Balalı Tavuk

    BALALI TAVUK:
    Kars'ın toplantı ve düğünlerinde oyunlu olarak söylenen türkülerdendir. Oyununa da Balalı Tavuk Oyunu derler (Bel'lı Tavuk). Figürleri yarı irticalîdir. Kız ve erkek kişi tarafından yürütülür. Başlangıcında sözsüz bir musiki girişi vardır. Bu parça çalınırken oyuncular tartıma uyarak arka arkaya ve daire çizerek yürüyüş yaparlar. Sıra sözlü kısma gelince kız ve erkek karşılıklı duruşurlar. Hem türkü söyler hem de söz anlamlarına göre hareket figürleri gösterirler. Bu yolda oynarlarken her karşılıklı söyleşmeden sonra musiki yine tek başına çalınır ve sonra yeniden yürüyüşe geçip oynarlar. Kız ve oğlan arasındaki nöbetleşe sözlerinin ilk kısmı şudur:
    Kız:
    Ondördünde bir kız olsam
    Sen bize gelecek olsan
    Atam anam seni görüp
    Beni danlayacak olsan
    Men bir avuç darı olup
    Yere serpilecek olsam
    Sen dahi bana neynersin?
    Sen dahi bana neynersin?
    Oğlan:
    Sen bir avuç darı olup
    Yere serpilecek olsan
    Men balalı tavuk olup
    Sen dinnersem neynersin?

    Bar
    TÜRK HALK OYUNLARI KATALOĞU
    BAR:
    Doğumuzun Bar adı belirli figürleriyle tek oyunun adı değil bir oyunlar zümresinin sıra oyunu zümresinin toplu adıdır. Çeşitleri Türkler elinde artmıştır.
    Türkçe'de "r" ile başlayan kelime sözlükte bulunmadığı ne kadar meşhursa "r" harfiyle biten tek hecelinin veya ilk hecesi "r" ile biten kelimelerin "ğ" ile dığdığıya (ses değişmesine) uğrayışı da o kadar çok görülür. Doğumuzda bu "r" tam çatlatılarak sağlam durduğu halde Batı Anadolu'ya gelindikçe dığdığı köylü dilinden emsal kelimelerde başlar. Meselâ şu Rumeli türküsünde bağ yerine "bar" kullanılmıştır.
    Bahçeye bar diyemem
    Ayvaya nar diyemem
    Alıştım ben güzele
    Çirkine yâr diyemem
    Gerçekten de Rumeli Türkçesinde "ğ" ye dönüş dığdısı hiç yer bulamayıp "r" ler sağlam durur. Bu hal Doğumuzdaki gibidir. Bağdaş kurmak sözü Rumeli'de aslına uygun olarak "bardaş kurmak" tır. Rumeli türküsü:
    Harman yerini süpürdüm
    Bardaş kurdum ben oturdum
    Kahırlanma elâ gözlüm
    Ben askerliğini bitirdim.
    Fakat Anadolu'da ayrıca "oyunda tutulan eş" anlamına "bardaş" sözünü "bağdaş" söyleyen yerler Batıya doğru vardır. Dığdığılı olanı ikinci merhaledir. Azeri Türkçesinde de aslına uygun Bardaş'a bazı köylerin halkı bağdaş derler. Bardaş Kırgız Türkçesinde bile vardır. Şu halde "bar" kökü "bağ" da olabilmiştir ki her yerde eş dost arkadaş demektir. Erzurum barcıları Barları yalnız ve yalnız "tutmak" yardımcı fiiliyle kullanırlar: Bar tutmak arkadaş edinmek.
    Bağ hep bilindiği gibi sap küme horum eski Türkçe'de üzüm kütüğü vs. anlamları da vardır: Bağ tutmak elele bağlanarak sıra kurmak demek olur. Çağatay Türkçesi'nde "barlamak" düzeltmek tertip tanzim etmek zapt ü rabt altına almak demektir. Fiilin "bar" kökü tertip nizam dizi ve sıra demek olur: Bar tutmak sıra kurmak sıralanmak demektir. Asya'da "bağmak" fiili bağlamak ile anlamdaş olarak vardı. Bizde "barmak" fiili korumak anlamdaşı olarak eskiydi. Barınak ondan gelir fakat fiili çoktan mehcurdur (unutulmuştur). Şu halde barmak fiilinin dığdığısı bağmak idi. Bar ile bağ bunda da birdi. Barış ve bağış sözlerimiz anlamca epey uzaklaşmış bulundukları halde asılda aynılıklarına inanıyoruz. Anlamları dığdığı çatallandırabilir hatta inceleştirebilir. XIV. yüzyıldan bir Anadolu metninde "eş ve benzer" anlamına beğdeş imlâsı görülmüştür ki aslı "berdeş" olmalıdır.

    Aydın havalisinden Germencik ilçesinin Ortaklar bucağındaki Kızılcapınar köyü eski Alevilikten müdevverdir (devredilmiştir). Parmak'a nesillerdir "barmak" diyegeldikleri halde şimdi okuryazarları parmak demeye alıştılar. Fakat o köyün yakın sünni köylerinde "bâmak" yahut "barmak" denir. Bardağa "bâdak" var yerine "vâ" diyorlar. "Bâdakçı tavacı vâ!" Gezgin bir satıcının o köyler arasındaki tanınmış satış nidasıdır. "Vâmak" varmak demektir. Denizli'nin Davaz bucağından köylünün şu sözü bir şakalaşma nüktesidir: "Meemet âmut âcının dibinde bâdak vâ bâdağın içinde bö'mez vâ al da gel!" (Mehmet armut ağacının dibinde bardak "testi" var bardağın içinde pekmez var al da gel!" Şu da o havalidendir:
    Bâdakda bö'mez
    Gözeli kim öpmez?
    Manisa'nın köylerinde mesela yorgan ve parmağa; yogan bâmak derler. Şu halde oralarda bar kelimesi "bâ" veya "bağ" dığdısına uğrayacaktı. Anadolu'da Bayburt havalisinden bu yana sıra oyunu anlamında ne Bar ne de bağ şekli geçerlikte veya metinlerde yoktur. Fakat bardaş ve bağdaş ikizliği anlamdaşlıkla yer yer yaygındır. Metin taramalarında "Bar Oyunu" izine düşülmesi belki mümkün olur.
    Büyü sihir anlamıyla ilgili "bağı bay baymak bağmak" gibi çoktan mehcur (unutulmuş terkedilmiş) sözler bizde kullanılmış olduğu ve Asya'da Şamanlıkla ilgili oyunlar bulunduğu için bu eski kelimelerin "bar" dan dığdığılığı ayrıca araştırılmaya değer. Çağatay Türkçesi'nde "bay" bağlayacak sap veya bağlı bağ "baylamak" da onun fiili ve bağlamakla birdir. Bizde "göz bağcı"büyüleyici demekti. Büyü Asya'daki "büyi (oyun)" kelimesini andırıyor.
    Oyun anlamındaki "bar" kelimemizin pek eski yaygınlığını yer adlarımızda damgalı görmek mümkündür: Erzurum'un Tortum ilçesinde Bar köyü Sinop'un Gerze ilçesinde Barcı Köyü Giresun'da Barça Köyü Diyarbakır'da Barı Köyü Sivas'ın Suşehri ilçesinde Barüüzir Köyü vardır. Barzan (Barcı) adlı iki köy Siirt tarafındadır. Bar Köyü Van'ın Gevaş ilçesindedir. Barcı Köyü Ordu'nun Mesudiye ilçesindedir. Anadolu'da sırf çalgıcı ve oyuncu yetiştirerek geçinen köyler bulunduğu için üsttekilerin de bir zamanlar o cümleden olmuşluğu akla geliyor. Kısacası eskiden Barların sahası belli ki genişti.
    Asya Şamanlığında Şaman davulunun bir adının "bar" oluşu bu davuldaki rumuzlardan birine ve davulun sapına "bar" denilişi ayrı bir araştırma konusudur. Erzurum Barlarından biri Davul Barı'dır. Davulcu çalarak oynar.
    "Bar" ile "barı" birlikte düşünülmelidir. Nasıl ki bağ ile bağı ikizdirler. Bar ile Barı en eski Türk diyaleklerinde birlikte bulunuşu ifade ederler ki sıra oyununda da bu hal esastır. Yenisey yazıtlarında "bağ" bu anlamda vardır. Nihayet Bar sözü kendi tarihinin belirli bir merhalesinden sonra "büyi"nin yerini Doğu Anadolu'da anlamdaşlıkla tutmuş olabilir. Türkçe'liği kesindir.
    Bazı doğu illerimizde toplu oyun çeşitlerinin genel adı Bar'dır.
    Ağrı'dan Diyadin ilçesinin bütün köylerinde Bar davul zurna refakatinde yürütülen 15-20 kişilik kadınlı erkekli karma oyundur. Delikanlı ve kızlar hayat arkadaşlarını çoğu zaman bu oyunlarda seçerler.
    Bingöl'den Kiğı ilçesinin Azakpert köyünde Bar veya Horan adlarıyla yapılan beş kişilik toplu bir oyun vardır erkeklere mahsustur. Kuzeydoğudan alınmalığı adlarından bellidir; kimi Bar kimi Horan diyorlar. Aynı ilçenin Çerme köyünde görülen şu çeşitler de kuzeyden gelme olabilirler: Koçeri Aşırma Üç Ayak Timur Ağa Diz Kırma Kip ve Bulanık. Cümlesi davul zurna yahut saz ve tef ile 3-17 kişi kadınlı erkekli karma halde oynanırlar.
    Muş'un Bulanık ilçesinde Bar 10-15 veya 20 kişilik davul zurnalı sıra oyunudur. Kadınlar erkeklerden ayrı oynarlar. Varto ilçesinde de vardır. Bir kadın bir erkek sıralanıp 10-20 kişiyle davul zurnaya uyarak yürütürler. Aynı ilçede bir de Berite (Birite) oyunu vardır.
    Kars'ın Göle ilçesinde yerin genişliğine göre 810 veya 15 kişi tarafından yürütülen Bar'da kadınlı erkekli karma dizi tutulur ve davul zurna ile yapılır. Sarıkamış ilçesinde de Bar davul zurna ve türküleriyle karma olarak yürütülür. Nispeten sade figürlü çeşitleri olduğu için seçkin oyuncu aranılmayıp herkes halkaya katılabilir.
    Erzurum'un Oltu ilçesinden Oltu köyünde yalnız erkeklerce Bar tutulur ve davul zurnayla oynanır. Aynı köyde Şeyh Şamil oyunu da vardır. Davul zurna veya mey eşliğiyle yürütülür tek erkek oyunudur.
    Bar'da barbaşı onun yanında koltukaltı ve sonda pöççük yer alırlar.
    Kars'ta 40 kadar Bar çeşidi tespit edilebilmiştir. Orada Halay da birkaç çeşitlik bir zümre teşkil etmektedir. Kars Yallısı Iğdır Yallısı Şüregel Yallısı Çıldır Yallısı gibi yer adlarıyla isimli çeşitler yalnız Kars bölgesinde karşılaşılan bir zümredir. Yallı ve Halay tabirleri arasında uzak mâzide münasebet bulunmuş olması mümkündür. Zamanla belki bir metatez değişimi vukua gelmiştir.
    Kars Barı Kağızman Barı Ardahan Barı Posof Barı (Poshov) Iğdır Barı Çıldır Barı Bardız Barı Ahıska Barı Gümrü Barı hep oraların yer adlarına göre çeşitlerdir. Bu mahalli Barlar yanında Erzurum tarafından gelme malum çeşitler de Kars havalisinde davul zurnayla oynanır.
    Yaşlılar Millet ve Timurağa Oyunlarının Kars ve Erzurum taraflarından Rize'ye geldiğini söyledikleri gibi Erzurum'un bir iki oyunu da Karadeniz'den o mıntıkalara geçmişlerdir. Güney kuzey doğu ve batıdan karşılıklı intikal ve etkileşmeler olduğu anlaşılıyor.
    Bar tabiri güneydoğudan pek içerlek bucaklara kadar yaygın değildir. Mesela Hakkari taraflarında yoktur.
    Hoşbilezik Daldalan Tamzara ve Köroğlu barlarının sözleri de vardır.
    Oyunların sıralanışında düzüm farkları olabilir. Misal olarak üç ayrı dizi tespit ettik ki üçü de makbul imiş:
    1. Başbar Dello Sekme Hoşbilezik.
    2. Sarhoş Barı Dikine Bar Sekme Hoşbilezik Köroğlu ve Dello.
    3. Aşırma Narı Hikâri Hançer Barı.
    Hoşbilezik
    Altun yüzük hoş bilezik
    Kollar nazik uy uy
    Ben yarimden ayrıldım
    Bana yazık uy
    Daldalan
    Daldalar daldalar kız ninen geldi
    Kız ninen değil o kaynanan geldi
    Tamzara
    Lilli lilli tamzara
    Nenni balam
    Tamzaranın elleri
    Tombul beyaz elleri
    Köroğlu
    Köroğlu'nun kör piçağı
    Ayvaz'ın gümüş piçağı
    Yerde sürünür saçağı
    Ayvaz yiğitler koçağı
    Vur Ayvazım vur
    Kır Ayvazım kır
    Dön Ayvazım dön
    Barak Halayı

    BARAK HALAYI:
    Barak İki Kamış Oyunu gibi bu Barak Halayı da güney oyunlarımızdandır.

    Barak Oyunları

    BARAK OYUNLARI:
    Oyun çeşitlerinin adları şunlardır: Çobanbeyli Havası Nahsani Havası Sarhoş Havası Keçeli Oyunu Mimiy Oyunu. Bunlar ağır oyunlardır. Kaba Oyun Arabî Oyun. Bu ikisi biraz oynak havalardır. Mısrî Oyunu Senam Oyunu Cezayir Oyunu. Bu üçü çok hafif ve kıvrak oyunlardır.
    Şirvani Oyunu:
    Süratle söylenen ve oynanan bir havadır.
    Barak Halay Oyunu; Barak İki Kamış Oyunu;
    El ele ve daire şeklinde yürütülen bu oyuna kadınları da katılır. Asıl Barak Oyunları bunlardır.
    Demirci Oyunu:
    Süratle yürütülen bir hava olup İlbaylı (İlbeyli) oyunudur.
    Pekmez Oyunu:
    Hafif ve hızlıdır.
    Lörke Oyunu; Kereboz Oyunu:
    Bu iki oyun Doğu Anadolu'daki çeşitlerin vasıflarını haiz görünüyorlar. Baraklar arasına her halde sonradan girmiş olmalıdırlar.
    Barak kelimesinin Türkçe'nin totem ve efsaneler çağından olduğunu Kaşgarlı'dan (Kaşgarlı Mahmut) öğreniyoruz. Dımışkî kendi çağında Altınordu'dan saydığı Kıpçaklı kabileler arasında Barak ve Berendi oymaklarını da o taraftan anmıştı. Barak adı Macaristan ve Romanya'da rol oynamıştır. Macaristan'daki Türkçe kabile adları arasında aynı cümleden olarak Kürt de vardır. Kürt (çığ) oymak adı Yenisey Göktürk yazıtlarında geçer. Bazı oymaklarını aynı ad ve köyleriyle Anadolu'da da görüyoruz. Rodos karşısındaki Teke ilinde yerleşmiş olan Teke aşiretinin anayurdu Harezm'de ve Serhas civarında kalışı gibi Barak ve bütün Türk boylarının göçüş çağları da başka başka asır ve yollarda olmuştu. En dağınık gelenleri Abdallardır (Efdalitler).

    Başbar

    BAŞBAR:
    Erzurum'un toplu oyunlarındandır. Barlara ilk bununla başlandığı için "Baş Bar" adını almıştır. (Baş Barı denildiği köyler de vardır.) Sayısı kırkı bulan Barların cümlesinde olduğu gibi bunda da en az üç kişi yer alır. Oyunun düzgünlüğüne halel (zarar) gelmemesi için diziye beşten fazla oyuncu alınmaması tercih ediliyorsa da görenekte böyle bir tedbirin yeri yoktur. Yer elverişliyse ve oyuncu sayısı çoksa halkla enikonu genişletilebilir. Barın asıl adı "Serhoşbar" olduğunu da ilave edelim.
    Halay ve Horonlar gibi Barlar da bayram düğün ve her türlü şenlikli toplantıların başlıca zevk ve neşe kaynağıdır. Hünerli tertipler olmakla beraber ilk seyredilişte inceliklerine nüfuz edilemez. Dikkat sarfıyla seyredilmeleri gerekir.
    Bara girilmezden önce:
    Barda yer almak üzere alana çıkanlar yan yana dizi kurup birbirlerine serçe parmaklarıyla kilitlenirler. Bar havası o sırada vurulmaya başlamıştır. Tartımına (ritmine) ayak uydurarak birkaç adım ilerledikten sonra yine geriler ve oyuna başlayacak durumu alırlar. Oyunun ana figürleri dışında merasim kabilinden yapılan bu giriş hareketinin en eski görenekteki varlığına dair bir kayıt yoktur. Ancak herkesi havaya ısındırmak ve bir nevi al'ka muharriki (tahrik edicisi kışkırtıcısı) olmak bakımından fayda arz etmektedir. Muhtelif yetkili barcılarca şiddetle tensip edildiği ayrıca da orta ve güney Anadolu'nun Halaylarıyla doğu Barları aynı duyguda müşterek kalmış göründükleri için hareket hak kazanmakta geleneğe de uygun görünmektedir.
    Başbar'ın Bölümleri:
    Başbar'ı iki kısımda gözden geçirebiliriz: Birinci bölümde 3 figür vardır:
    1. Olunduğu yerde yapılan ayak ve kol hareketleri
    2. Yürüyüş
    3. Geri çekiliş
    İkinci bölümün 4 figürü vardır:
    1. Yürüyüş
    2. Sıçrama
    3. Çökme
    4. Geri çekilme.
    Yerinde yapılan figür:
    Bar takımı oyuna girip de birkaç adım ilerledikten sonra gerilenip ana figürlere başlama durumunu alınca (ki bu başlantı figüründe ilerlemenin az veya genişçe olması Barbaşı'nın arzusuna göre değişebilir) oyun bir durgunluk anı geçiriyor gibi olur. Bu mühlette (belli sürede) bariz (açık) bir hareket gerçi göze çarpmaz ama dikkat edilirse "omuz hizasına" kadar kaldırılmış vaziyetteki kolların 9/8 tartımını canlandıracak bir incelikle aşağı yukarı oynatıldığı fark edilir. O aralık güzel kol hareketlerine diz kırmalarının görülür görülmez ve ayak oynatmalarının usul usul katılmış bulunduğu keza anlaşılır. Böylesine hoş bir manzara karşısında seyircilerin duygulanmaması imkânsızdır. Kol diz ve ayak ucu oynatmalarının musikiyle uzlaşımlı kaldığı bu figürün süresi Barbaşı'nın isteğine bağlıdır.
    Yürüyüşler:
    Bir aralık Barbaşı yanındaki Koltuk'un (yani ikinci oyuncunun) parmağını sıkarak yürüyüşe geçileceğini ihsas eder (anlatır sezdirir). Bu haber derhal Poççik'e yani son oyuncuya kadar aynı parmak sıkışlarla elden ele ulaşarak yerinde yapılan figürün hareketleri keskinleşmeye ayrıca da oyun açılmaya başlar. Barbaşı'nın yürüyüş işaretini hemen takip eden ölçünün ilk sekizliğinde sol ayağın ökçesi kaldırılırken sol diz hafifçe ileri verilir. İkincide sol diz geri alınırken sol ökçe de yere basmış bulunur. O anda sol ayak ucunun hafifçe yukarı kaldırıldığı görülür. Üçte sağ ökçe kalkıp sağ diz ileri verilir dörtte geri alınır. Bu sefer de sağ ayak ucunun biraz yukarı kalktığı görülür. Beşte gene sol ökçe kalkarken sol diz ileri verilip sağ ayağın ucu da biraz kaldırılır. Altıda sol diz geri alınır ve sol ökçe basılırken sol ayak ucu da yukarı oynatılmış bulunur. Yedide ayak ucu yere güç dokunabilecek kadar sağ ökçe yukarı kalkar sağ diz de pek tabiî olarak keskince bir kırma yapar. Sol ayağın pençesi bu sefer yukarı kaldırılmaz yani biraz sağa bükülür. Sekiz ve dokuzuncular da böylece adıma 'made (hazır) bir vaziyette geçer. Aynı sırada kollar az yukarı kaldırılır.
    Öbür ölçünün ilk sekizlik süresinde adıma hazır sağ ayak küçük bir adım ileri atılır. İkide sol ayak pençesinden kuvvet alınarak sağ üzerinde belirsizce ve ayak değiştirme tarzında bir irkinti yapılır. Üçte sol üzerinde bir irkinti tekrarlanır. Dörtte gövde sağa bindirilerek sol ökçe - ayak ucu yerden kesilmeksizin - kaldırılıp adıma hazırlanır.
    Beşinci sekizlikte sol ayak küçük bir adım ileri atılır. Altıda sağ ayak pençesinden kuvvet alınarak sol üzerinde - yine belli belirsiz ayak değiştirme tarzında- bir irkinti yapılır. Yedide sağ ayak ökçesi yerden kesilip adıma hazırlanılır. Sekiz bu vaziyette geçer. Dokuzda sağ ayak bir adım daha ileri atılır ve sonra diğer ölçünün ilk sekizlik süresinde hafif içe vurulmak suretiyle pençe üzerine konulur. İkincide sol ökçe kaldırılır her iki ayak pençe üzerine gelmiş bulunur. Üçte bütün takım sola döner dörtte ise sol ayaklar bir adım ileri atılır. Beşte hafifçe yere vurulur. Altıda sol diz kırılıp sağ ayak yerden kesilerek sol üzerinde hoş bir yaylanma yapılır. Yedide sağ ayak tekrar yere getirilirken gövde arkaya doğru çekilir. Oyun dizisinin annacı yarım sol dönmüştür.
    Geri çekilişler:
    Sekizincide sol ayak yerden kesilir. Dokuzda sağın yanına çekilip gelen ölçünün ilk sekizliğinde sağın yanına konur. İkincide sağ ayak pençesinden kuvvet alınarak sol üzerinde hoş bir ayak değiştirme yapılır. Üçte sağ ayak yerden kesilir dörtte küçük bir adım geriye çekilir. Beşte sağ pençe üstüne basılırken gövde geri alınır. Altıda sağ geride ve sol ilerde olduğu halde ayak değiştirme tarzında bir irkinti olur. Yedide sol ayak yerden kesilir. Sekizde sağ diz hafifçe kırılır. Dokuzda da sol sağın yanına çekilip sonraki ölçünün ilk sekizliğinde pençe üstüne konur.
    Sıçrama ve çökmeler geri geliş:
    Geri çekilişte son vaziyet; sol ayak pençe üstünde olup sol ökçe kaldırılmıştır. 9/8'lik ölçünün ilk sekizliğinde yapılan bu hareketle "Yürüyüşe geçiş" figürü tekrar başlamış oluyor demektir. Yukarda işaret edilen "yürüyüşe hazırlık figürü" bir daha tekrarlanır.
    Bundan sonraki ölçünün ilk sekizliğinde sağ ayak küçük bir adım ileri atılır. İkide sol ayak pençesinden kuvvet alınarak hafifçe ayak değiştirmek tarzında hoş bir irkinti yapılır. Üçte sol üzerinde bu irkinti tekrarlanır. Dörtte sol ökçe kaldırılır adıma hazırlanılır. Beşte sol ayak küçük bir adım ileri atılır. Altıda yere konur. Yedi ve sekizde sol ayak üzerinde iki defa sıçranır. Aynı zamanda sağ ayak da ileri fırlatılır. Dokuzda bu şekilde durulur. (Bu sıçramaların üç defa yapıldığı da olur).
    Geçen ölçünün ilk iki sekizliğinde sağ ayak derhal geri alınıp sol ileri fırlatılır. Üçüncüde sağ üzerinde iki defa sıçranır. Dörtte sağ diz kırılarak çökme durumuna geçilir. Beşte tam çökük vaziyette bulunulurken sol ayak sağın yanına getirilip yere vurulur. Altıncı sekizlik bu vaziyette geçer.
    Yedide sıçranılarak ayağa kalkılır aynı zamanda da sol ayak ileri fırlatılır. Sekiz ve dokuzda sağ üzerinde iki defa sıçranılır. Diğer ölçünün ilk sekizliğinde sol ayak sağın yanına alınarak yere vurulur ve gövde ağırlığı bunun üstündeyken 3 ve 4. Sekizliklerde sağ ayak sola doğru fırlatılır.
    Beşte gene sağ ayak durdurulmaksızın sağa ileri bir hareketle (yani bir kavis çizercesine) geri getirilir. Altıda her iki diz kırılmak suretiyle bir çökme yapılır. Yedide tekrar sıçranıp ayağa kalkılır. Sekiz ve dokuzda sağa "soldan sağa" fırlatılarak sol ayağın ucu hizasına getirilir ve bunu takip eden ölçünün ilk iki sekizliğinde sağ pençe üzerine basılır. Üçte sol ayak adıma hazır vaziyette yerden kesilir. Dörtte sağ ayak ucu hizasında yere basacak vaziyette ileri atılır. Beşte yere vurulur. Altı böyle geçer. Yedide her iki diz kırılıp tekrar bir çökme yapılır. Sağ üzerinde yapılan bu çökmede sekiz ve dokuz devam eder. Bundan sonraki ölçünün ilk iki sekizliğinde sıçranılır; ayağa kalkılırken yarım sola dönülür. (Bu sola dönüşte oyunun annacı daima değişmektedir.) Üç ve dörtte sağ ayak ileri fırlatılır. Beşte yere basılır. Altıda sol ayak arkaya tartımlı bir fırlatma yaparken sağ diz de kırılarak hoş bir yaylanma yapılır. Son üç sekizlikte sol ayak sağın yanına çekilerek yarım sağa dönülür.
    Ölçü değişince ilk sekizlikte sol ayak yere vurulur. İkincide gövde ağırlığı bunun üstüne bindirilip belli belirsiz bir ayak değiştirme yapılır. Üçte sağ ayak yerden kesilir geri çekilir ve dörtte yarım adım geriye basılır. Beş ve altıda sağ ayaktan kuvvet alınarak sol üzerinde ayak değiştirme tarzında ahenktâr bir irkinti yapılır. Yedinci sekizlikte sol ayak yerden kesilir sekizincide geri çekilir dokuzda tam sağın yanına gelir. Ölçünün ilk sekizliğinde de pençe üzerine konulup böylelikle yürüyüş vaziyetine geçilinmiş olur. Bütün hareketlerde bir mekik intizamı görülür.
    Başbar çok kere üçüncü çökmeden sonra tamamlanmış sayılır. Burada Barbaşı'nın işareti de şarttır. Eğer oyun devam edecekse Barbaşı davulcuya bakmadan takımı yürütür. Devam edilmeyecekse elindeki çevreyi davulcudan yana kaldırmak suretiyle havayı değiştirmesini belirtir. Hem Barbaşı'nda hem de Poççik'te çevre vardır. Çoğu zaman pembe veya beyaz olan bu çevreler sırma yahut ipek işlemelidir.

    Bayburt Dağları

    BAYBURT DAĞLARI:
    Bu oyun Sivas'ın kadın ve erkek halaylarındandır. Başıbüyük ve Beypınarı ile oralara mücavir köylerde oynanan Bayburt Halayı veya Bayburt Dağları halaycıların elele gelip hilâl şeklinde bir dizi kurmalarıyla başlar. Diğer Sivas ve başka yerler halaylarında olduğu gibi bunda da Başçeken'in elinde bir mendil bulunması adettir. Bayburt Havası'nda ölçü 10/16'lıktır. Tartım fasıl musikisinin "curcuna"sına uygundur. Ayak hareketlerinin daima sekizlik ve düz zamanlarda yapılması nefis inhinâlarla (eğrilme bükülme) icra edilen tartımlı diz kırışlarının ise üç onaltılık aksak zamanlara tamamiyle uyarlanmış bulunması bu oyuna dikkati çeken bir incelik kazandırmıştır.

    Bayburt Dağları'nın tek figürü:
    10/16'lık ölçünün ilk sekizlik zamanında yarım sağa dönülerek sağ ayak kısa bir adım ileri atılır. "Üç onaltılık" ikincide vücut sağ ayağa bindirilirken sağ diz tartımlı bir kırma yapar. Aynı zamanda sol ayak da hafif bir diz kırmasıyla yerden kesilip adıma hazırlanır. Gelen sekizlikte sol ayak bir adım ileri atılır ve üç onaltılıkta sol diz tartımlı bir kırma yaparken sağ ayak da hafif bir diz kırmasıyla yerden kesilip adıma hazır olur. Sonraki ölçünün ilk sekizlik zamanında yine sağ ayak bir adım ileri atılır üç onaltılıkta tekrar sağ diz tartımlı bir kırma yapar ve aynı anda sol ayak adıma hazırlanır. Sekizlikte sol ayak sağın yanına getirilip ökçe üzerinde yere konur. (Bunu çeşit çeşit yaparlar. Bazıları sol ayağı ökçe üzerine koymayıp tamamen yere basarlar. Kimi oyuncular da sol ayak ucunu sağ ayak istikametinde yere değdirerek üzerine basmazlar.) İkinci ölçünün son üç onaltılığında yine sağ diz kırılırken sol ayak da hafifçe yerden kaldırılır. Üçüncü ölçünün ilk sekizlik zamanında sol ayak kısa bir adım sola geri atılır. Oyuncular da yarım sola dönmüş bulunurlar. Üç onaltılıkta sol diz kırılırken sağ ayak yerden kaldırılıp takip eden sekizlikte solun yanına getirilerek ökçe üstüne konur. (Tamamen yere basılması yahut pençe üstüne hafifçe dokundurulması kez' caizdir.) Üçüncü ölçünün son üç onaltılığında gene sol diz tartımlı bir kırma yapar. Bundan sonra gelen ölçünün ilk sekizlik zamanında yarım sağa dönülerek sağ ayak kısa bir adım ileri atılır.
    El bırakma:
    Oyun tarif edilegeldiği üzere bir müddet devam ettikten sonra eller bırakılır. Bu el ayrılımından sonraki ayak hareketleri hiç değişmez. Kol hareketleri Düz Halay'daki gibidir. El çırpmalar sağ ayak solun yanına getirildiği yerde yapılır. (Bazı köylülerimiz ilk defa el çırptıktan sonra yarım sağa dönerek sağ ayağı bir adım ileri atacağı yerde böyle yapmayıp hafifçe geri aldıkları ve solu onun yanına vurduktan sonra tekrar sola geri almak sağı da onun yanına getirerek bir daha el çırpmak suretiyle yaptıkları görülmüştür. Şu halde yürüyüşten sonraki figür iki defa yapılmış iki defa da el çırpılmış oluyor demektir).
    Bayburt Halayı'nda Hoplatma Tezleme Sıçratma nevilerinden her hangi birisine rastlanılmamıştır. Türküsünde nakarat yerine geçen "Şen ol Bayburt şen ol sende nem kaldı?" mısrasına bakılırsa bu oyunun bir ayrılık acısı üzerine tertiplendiğine ihtimal verilebilir.

    Bayburt Halayı çoğu zaman davul zurnayla değil türküsü çağrılarak oynanır. Türkünün söyleniş tarzı ayrıca dikkati çekse yeridir. Halay takımı 6 kişilikse bunlardan üçü türkünün bir mısrasını söyler diğer üçü onu aynen tekrar ederler. Böylelikle söz buhranı katiyen hissedilmeksizin oyunun uzun uzadıya devamı mümkün olur.
    Bayburt Oyunu

    BAYBURT OYUNU:
    Sivas'tan Hafik ilçesinin İpsile köyü ve dolayında yalnız erkeklerce yürütülen adeta biricik sıra oyunu budur. Davul zurnayla halka kurulup oynanır. Ayrıca ikinci bir halka da yerdekilerin omuzlarında ayakta sıra olurlar. Böylece alt katta 5 üst katta 5 erkek birlikte oynarlar. Şarktan gelmeliği adından bellidir. Fakat hangi tarihte buralara getirildiği bilinmiyor (Sivas ilindeki göçmen halkça getirildiği açıktır.)
    Bebek Oyunu

    BEBEK OYUNU:
    1. Yozgat'a aittir.
    2. Kars'ın da tek kadınlık bu isimde sevilen bir oyunu vardır.
    3. "Bebek Sevme" türkülerini yedi kısımda incelemeye lüzum gören bir öğretmenimiz çocuğun bebeklikten çıkması çağına kadarki merhalelerini ele almış ve bu incelemeyi Kars bölgesindeki duruma göre yürütmüştür:
    A. Ninni veya Halay (Bebeğin uyutuluşunda)
    B. Dandan veya Dandini; bebeği elde oynatırken veya atıp tutarken söylenenler. Kars'tan verdiği bebek sevme türkücüklerinden biri şudur:
    Atim tutim ben seni
    Şekere katim ben seni
    Havıya bulut gelende
    Ağzıma atim ben seni
    Doğu Anadolu ve Azerbaycan'da Lalay nenni demektir. Çocuk sevme edaları arasında oyun ve oynatma unsurları da türküler nispetinde vardır.
    Bejini

    BEJİNİ:
    "Bejni" de derler. Bey kelimesinin ora halkınca söylenişidir. Ağrı ilinin Doğu Beyazıt ilçesi bahis mevzuudur. Oraya mahsus olan bu oyun kadınlı erkekli karma halde ve elele tutuşarak sünnet ve evlenme düğünlerinde 5 - 100 kişi tarafından yürütülür yerin müsaadesine göre halka küçük veya büyük tutulur. Lorke oyunu da aynı cümledendir. Tek kişi bile oynayabilir. Davul zurna yoksa tulum veya kaval oyuna eşlik eder.

    Belita

    BELİTA:
    Siirt ilinin Sasun (Sason) ilçesinde ister tek kişi tarafından isten toplu olarak yürütülen bu oyunu davul zurna refakat eder. Belita raksına "Belitaya" veya "Belitaî" dedikleri de odur. "Beleti Belite" diyen köyler de vardır. İsmin vilayet dışında daha da değiştiği yerler vardır.
    Belita'nın toplu oynanışında oyuncu sayısı muayyen değildir. Halka kalabalık olabilir. Kadınlar ayrı erkekler ayrı sıralanırlar. Karma halde yürütüldüğü de olur. Asıl erkek oyunudur. Daha ziyade düğünlerde beş on kişi kol kola girip oynarlar. Kadınlı erkekli Belita tarikat görmüş ve diyalek konuşan köylerde vardır. Siirt ilçelerindeki öbür oymak oyunları şunlardır: Garzanî Şeyhanî Miranî Roşkaî Pervarî ilçesinde Hozanî Süvik.
    Ben Bir Kavak Olaydım

    BEN BİR KAVAK OLAYDIM:
    Erzurum'un aslında kadınlarca yürütülen oyunlarındandır.

    Benge

    BENGE:
    Denizli'nin Manastır köyünde halen rağbetteki iki oyun çeşidinden biridir. Benge oyununu 15 kadar erkek toplu olarak ve davul zurna yahut saz refakatiyle yürütürler. (Köşdere adındaki ikinci oyun tek kişiliktir).
    "Benge" oyun adıyla aşağıdaki Bengi Benk ve hatta Menge Mengi gibi muhtelif oyun tertiplerinden belirli bir zümrenin bahsine girmiş oluyoruz. Bütün bu isimler aynı bir kelimenin semt semt çeşitlenmiş söylenişleri olduğu gibi farklıca görünüşteki oyunları da asılda mutlak surette birdi. Ege bölgemizin haldeki hemen biricik sıra oyunu hatırası bu zümreden ibarettir.
    Bengi kelimesinin başka anlamda olanları Türkçe'de vardır. Fakat her hangi bir mecaz tasavvuruyla da bunların oyun bengisiyle bir tutulmalarına imkân yoktur. Sonra da tarikatlı ilgili menşe arz eden oyun şeklinin adı Menge'dir. En eski bir söylenişi bu olsa gerektir: İlk ağızda manga adımı manga yürüyüşü manga halkası gibi tabirleri hatırlatır. Kaşgarlı Mahmud'un divanındaki bir " manğığ" sözü adım ve yürüyüş demektir. Çağatay diyaleğinde "mangmak" sallana sallana yürümek demektir. Uygurca'da Mengi hatta Mingi sıfattır; yüksek semavî demektir. Yine Uygurca'da "mengmek mengü ve mengi" keza vardır. Macarca'da bile "menni" gitmek anlamıyla vardır. Mengi Zeybeği de kelimenin tam manasıyla bir yürüyüş oyunudur. Şu halde etimolojisini aynı kelimelerde aramak hiç de yanlış sayılmayacak demektir.

    Bengi

    BENGİ:
    Balıkesir'in bazı köylerinde vardır. Meselâ Manyas ilçesinin Bölceağaç köyünde Bengi veya Cember (çenber) adı verilir. 5-20 erkek tarafından hususiyle (özellikle) gelin arabadan inmezden önce oynanır. Çanakkale'den Gelibolu ilçesinin Yeni köyünde 10-20 erkeğin topluca ve davul zurna refakatiyle yürüttükleri iki oyundan biri Bengi diğeri Zeybek'tir.
    Bergama bölgesinde Bengi oyununa Alay Havası da derler. Buna bakılınca Bengi'nin Halaylardan bir batı enmuzeci (tipi örneği) sayılması yanlış olmayacaktır.
    Bengi en az on kişiyle oynanır 501001000 kişi oyun birliğinde yer alabilir. Oyunun ayrı bir havası da vardır. Bergama dolayının başlıca oyunudur.
    Bengi'nin kendine mahsus bir çıkış havası vardır. Asıl havadan ayrı olup gezinti mahiyetindedir.
    Davul zurna sayısı ahenk yerinin genişliğine ve oyuncuların çokluğuna göre değişir. Çalgı oyunculara yakın bir yerde vurulduğu gibi bazı yerlerde de davulcular oyun halkasının içinde ve zurnacılar halka dışında çalarlar. Böylelikle oyuna başka bir insicam (uygunluk tutarlılık) sağlanmış olur.
    Bengi bir Efebaşı'nın idaresinde hareket eder. Her figür onun komutasıyla yürütülür. Düzen ve birlik böyle temin olunur. Bengi'de 5 figür vardır. Figür aralarındaki hareketler ise oyunun manasını besler.
    Efebaşı'nın oyuna kalkmasıyla Bengi başlar. Bu sırada çalgılar çıkış havasını vurur. Efenin arkasından kızanlar birer ikişer metre arayla ayrı ayrı oyuna yönelirler. Efe ağır ağır yürür. Onlarda peşini takiple halka kurar ve gezinirler. Oyuna katılacaklar tamamlanınca efe "Dohh....!" diye haykırır ve halka durur. Dik ve sert nazarlarla bakışarak halkadakileri gözden geçirirler. Karşılıklı emniyet hasıl olursa yüzlerde hafif bir yumuşama belirir. O sırada asıl Bengi havası çalmaya başlar. Efenin haykırışıyla ağır ağır yürünür. "Havayı alma" sırası yani figürlere girme anı gelince ilk figür yine efenin haykırmasıyla başlar. Efebaşı önde olmak üzere halkalanıp dururlar. Sol ayakları önde sağ ayakları arkadadır ve figür girer.
    I.Yürüyüş:
    Sol ayak bir karış kadar yerinden kalkar ve yerine basar (bir) sağ ayak yine öyle kalkar ve basar (iki) sol ayak kez' kalkar ve basar (üç). Bu üç hareket hep birlikte yapılır. Buna "üçler"denilir.
    Üçlerden sonra oyuna devam edilerek "beşler" yapılır. Yürüyüşte sağ ayak ileri bir adım (bir) sol ayak ileri bir adım (iki) sağ ayak ileri bir adım (üç) sol ayak ileri bir adım (dört) sağ ayak ileri bir adım (beş) olur. (Bu iki figür kollar aşağıda hafif hafif sallanarak yapılır ve iki defa daha üçler ve beşler halinde tekrarlanabilirler.
    II. Kollu Yürüyüş:
    Aynen birinci figür gibidir. Yalnız üçten sonra kollar ağır ağır kaldırılıp beş yapılır ve oynanmış olur. (Bu da istenilirse bir iki defa tekrarlanabilir).
    III. Çelme ve Sola Dönme:
    Halkada bu sefer yüzler içtedir; karşı karşıyadır. Önce kollar aşağıda üç yapılır. Sonra ağır ağır kollar kalkarken sağ ayaklar sol diz üstüne çelme vurulur (bir) sağ ayak geriye sallanır (iki) sağ ayak bir adım ileri basar (üç) sol ayağı sağın kıyısına vurur (dört) ve bir karış açıklıkla sola basar (beş). Kollar iner. Arkaya üç yapılır. Yani sol ayak geriye bir adım (bir) sağ ayak geriye bir adım (iki) sol ayak ileri bir adım (üç) kollar kalkar. Sağ ayak sol ayağın diz tarafına çelme vurur (bir) önden geriye sallanır (iki) sağ ayak ilerden bir adım yere basar (üç) sol ayak sağ ayağın kıyısına vurur (dört) ve yarım sola dönülüp yere basar (beş). Bu dönüş sağ ayağın üstünde sol ayak sola atılmak suretiyle yarım sola dönmekle olur. Bundan sonra oyun sola dönmüş olur.
    IV. Sola Yürüyüş:
    Dönüşten sonra sağ ayak bir adım ileri (bir) sol ayak bir adım ileri (iki) sağ ayak bir adım ileri (üç) sol ayak bir adım ileri (dört) ve sağ ayak bir adım ileri (beş). Kollar ağır ağır iner üç yapılır.
    Kollar kaldırılır. Sağ ayak solun diz kapağına kadar kaldırıldıktan sonra açılır (bir) sol ayak üstünde sağ ayağın hızıyla yarım sağa dönülür (iki) sağ ayak bir adım ileri yere basar (üç) sol ayak sağın kıyısına vurur (dört) ve yarım adım sol açıkta yere basar (beş). Bu vaziyet oyunu tekrar eski vaziyetine yani sağdan yürüyüşe getirir. Üçler yapılır ikinci figürdeki yürüyüş yani üçler ve beşler yapılır.
    V. Çelme ve Sağa Dönme:
    Halkalanışta karşı karşıya gelinir yine üç yapılır. Kollar ağır ağır yükselirken sağ ayak yukarı kalkar (bir) bir adım ileri basar (iki) sağ diz dik sol diz üstünde yere çöker (üç) ayağa kalkıp sol ayak üstünde durulur (dört) sağ ayak geriden yere basar (beş).
    Kollar aşağıda olarak üç yapılır. Kollar kalkar. Sağ ayak diz üstüne çelme (bir) sağ ayak geri sallanır (iki) sağ ayak bir adım ileri basar (üç) sol ayağın kıyısına vurur (dört) sol ayak havada sallanıp ayak üzerinde soldan geri döner ve sol ayak yere basar (beş). Sonra sol ayak ileri kalkık (bir) bir adım ileri basar (iki) sağ diz dik sol diz üstüne çöker (üç) ayağa kalkar ve sol ayak üzerinde durulur (dört) sağ ayak geriye basar (beş) rahat vaziyette sağ kol yukarıda ve sol kol düşük selamlaşarak oyun biter.
    Bengi Oyununda Manalı Hareketler:
    Bengi oyunu büyük bir topluluk esasına göre düzenlidir. Bergama bölgesinde her toplantı her düğün Bengi ile başlar Bengi ile biter. Oyun ağırdır. Efenin bütün çalımı bütün manası üzerindedir. Birliğin 'hengini yaşatması şahsına değer iz'fe ettirir (katar ekler). Figürlerin arasına giren hareketlerin manasına gelince; oyuna hususi bir hal kazandıran bu hareketler evvelce sık sık yapıldığı halde artık unutulmuş gibidir.
    Bengi'nin ilk figürü bitince halka halinde durulur. Efe "doh" diye haykırır. Oyuncular oldukları yerde bir defa sıçrayıp ayakta dururlar (Bu üç yerindedir). Efe haykırır sağ kollar kaldırılır (bir) havada üç defa parmaklar şaklatılır (dört) efe yine seslenir kollar indirilir (beş).
    Üç beş adım yürünür efenin sesi tekrar duyulur (bir) sol kollar kalkar yine üç defa parmaklar havada şaklatılır (dört) indirilir (beş).
    Oyunun ikinci figürü oynanır. Halka halinde durulur. Efe "Hayaaa!" diye haykırır oyuncular oldukları yerde bir defa sıçrarlar ve ayakta dururlar.
    Efe seslenir sağ el ile sol omuza hafifçe vurulur. Komuta ile kollar iner sonra tekrar haykırınca soldan yana yarım dönülür ve sol el ile sağ omuza yine üç defa usulca vurulur efenin haykırmasıyla indirilir.
    Oyunun üçüncü figürü oynanır. Halka halinde durulur efe seslenir olunduğu yerde bir defa sıçranıp durulur.
    Efe "Haydaa!" diye haykırmakla kollar karşıya uzatılır. Biri çağırılıyormuş gibi parmakla üç defa işaret yapar. Efenin sesiyle kollar iner üç sayı kadar durulur. Yine komuta üzerine sağ el sol omuza hafifçe üç defa vurur ve haykırınca indirilir.
    Oyunun dördüncü figürü yapılmıştır. Halka halinde durulur. Efe seslenir olunduğu yerde bir defa sıçrarlar. Efe "dohh" diye haykırır sağ elle bıyık bükülür. Efenin sesiyle el iner. Sonra yine haykırır yarım cepheyle dönülür. Tekrar haykırır sol elle bıyık bükülür. Haykırır el iner ve üç sayı kadar durulur. Yine efenin sesi yükselir. Sağ elle sol omuza üç defa usulca vurulur efenin sesiyle kollar iner.
    Oyunun beşinci figürü yapılmıştır. Oyun ağır temposu içinde biter. Oyuncular vakur düşünceli fakat ümitlidir. Oyun başlarken sert bakışan gözler orada düşman bulunmadığını görmüşler ve göz göze selamlaşmışlardır. Delikanlılar Leyl''sına yalvarmışlar bir omzu yorulursa öbür omzu göstermişler kol uzatarak onu sessizce çağırmışlardır. Sonra da erkeklik gururu onlara bıyık büktürmüştür. O sırada Leyl''ya kavuşmak umudu belirdiğinden sevinç içinde oyuna son vermişlerdir.
    Bengi'nin manalı hareketleri Bengi havasına uygun üç beş ölçüsüne göre ancak bu kadarlık bir uyarlıkla bulunabilmiştir. Ne yazık ki bütün bu ara hareketleri çoktan terkedilmiş bulunuyorlar.
    Bu Bengi'de oyuncular aksak bir tartım takibiyle daire çizerek yürürler. Sükûnetiyle azamet telkin eden bu yürüyüş oyunu seyredenler üzerine heyecan yaratır çünkü yürüyüşün sonunda ne olacağı belli değildir. Birden daire küçülür kükrer gibi sayhalarla (haykırma n'ra) oyuncular muhayyel (hayali) bir mahluka (yaratığa) saldırıyormuş gibi dairenin ortasına atılırlar. Bu aynen bir savaş sahnesinin ön tasviridir. Bu oyun seyirciye Kartal Halayı'nı hatırlatır. O halayda avını gözetleyerek bekleyen avcı ile onun üzerine saldıran kartal taklit edilir. Bu da iptid'î (ilkel) insanın kartal çeviklik ve gücünü edinmeye uğraşmasıdır. Kuvvetini elde edebilmek için hayvanın kanını içmek ihtirasının başka bir şeklidir.
    Balıkesir'de Bengi adında bir Zeybek oyunu vardır. Tek sıra ve karşılıklı oynandığı zamanda değişik figürlerin bazı kısmında bilhassa (tartımı 9/8'lik aksak olduğuna göre) ölçünün son üç sekizliğinde sağ ayak ahenkli surette sabit durarak "Bengi!" diye haykırışırlar. Neden haykırıldığına gelince bunu hiç kimse her hangi bir sebebe affedemiyor (bağlayamıyor). Figürleri Güvende Zeybeği'nin hareketlerine yakındır. Aradaki fark Güvende'nin ağır olmasıdır. Bengi'nin heybetli ve gururlu bir çabukluğu vardır.
    Kozan (İzmir)'da Bengi gerekirse yüz kişiyle aynı tempoda yürütülen neşeli bir oyundur.

    Bengi Alay

    BENGİ ALAY:
    Çanakkale ilinden Ayvalık ilçesinin Kıranburgaz köyünde 50 kadar erkek tarafından davul zurna refakatiyle yürütülen oyundur. Batı Anadolu ucunda Halay çeşitlerinden bir hatıra gibi kaldığı adından bellidir. Bengi'nin bir halay çeşidi olduğu anlaşılmaktadır. Alay eki şüphesiz surette Halay kelimesidir.
    Bengi Zeybeği Havası

    BENGİ ZEYBEĞİ HAVASI:
    Batı Anadolu'nun Zeybek oyunlarına has tartımla ayrıca da dramatik ifadeyi haiz bir ezgidir. Zaferle neticelenen bir savaştan sonra onu kazandıran meçhul (bilinmeyen) ve ilâhi kudrete karşı duyulmuş şükran borcunu ödemek istercesine heybet ve ubûdiyeti (kulluğu) hareket ve seslerinde kaynaştırabilmiş görünür. İki kısmı şöyle özetlenebilir:
    1. Başlangıç: Tamamiyle usulsüz fakat makamına bağlı bir serbestlikle çalındığı müddetçe oyunda kaç kişi yer alacaksa cümlesi kendilerine mahsus tavırlarla birer ikişer ve ağır ağır meydana yönelip dairenin çevresi içindeki yerlerine geçerek hallerine bir çeki düzen veriyor görünürler. Yürüyüş tarz ve hareketleri gayet itinalıdır. Ciddi bir işe koyulacakları intibaı seyircilerde uyanır. Havanın seyrinde de aynı kahramanca ağırbaşlılık vardır. Halkaya katılacakların tamamlandığı anlaşılınca baş oyuncunun bir işaretiyle çalgı takımı usullü kısma gayet ustalıkla geçer.
    2. Tartımlı kısma ölçünün mutlaka aksak yerinden yani dokuzun son üçlü vuruşundan girilir ve şu sırayla yürütülür:
    a. Aksaktan sonraki ilk ölçüde oyuncular vaziyetçe tetikleşerek bu ilk ölçünün son aksak zamanında hep birden ilk figüre başlarlar.
    b. Üç ve dördüncü ölçülerde ikinci figür yer alır.
    c. Beş ve altıda üçüncü figür yapılır. Oyun ve havasının devamı müddetince diğer figürler de her iki ölçüde bir gösterilirler.
    Ezgi gayet tutumlu ve ağırbaşlı icra edilecek aksanlı yerleri temkinin ifadesi dairesinde dengi dengine çalınacaktır.
    Oyunun devamı idare edenin arzusuna bağlıdır. Devam edecekse usullü kısım ona göre tekrarlarıyla uzatılır. Arada idarecinin bir işaretiyle usulsüz kısma yeniden geçilebilir. O taktirde oyuncular burasını oldukları yerde dinler ve dolayısıyla bir nebze (az) dinlenirler. Sonra yeniden kendilerine çeki düzen verip harekete hazır dururlar. İşaret verilince oyuna koyulurlar. Tartım oyunun hareketini manalandırdığı için davulcularca ona göre kollanır. Oyun boyunca halkadaki her hangi bir oyuncu aklına estiği anda sıradan ayrılamaz. Çünkü bu bir hakaret sayılır. Birlikte başlar birlikte bitirirler. Oyunun erkânının şerefi bunu muciptir (gerektirir).
    Çok eski zamanlarda yani iki taraf karşılıklı saf kurup savaş nizamında duruştukları vadede (sürede sırada) pehlivanları teker teker er meydanına sürerlerdi. Tarafeyn (iki taraf) pehlivanlarından her muzaffer (galip) fert uçurduğu kelleyi kendi safından tarafa fırlatırdı. Yenilen taraf pes deyince mağlup tarafın kelleleri bir yanda kümelenerek yığının çevresinde Bengi Zeybeği yürütülürdü. Böylece hem zaferin şükran duygusu hem de durumun kutlanışı birlikte ifade olunurdu. Ölülere saygısızlık havasından da ağırbaşlılıkla uzak kalınırdı. Rivayetler bu merkezdedir.

    Benk

    BENK:
    Bengi adının bazı semtlerdeki söylenişidir. Afyonkarahisar ilinden Sandıklı ilçesinin Çalça köyünde toplu olarak yalnız erkeklerin (mesela 10 kişi) düğünlerde davul zurnayla yürüttükleri oyundur.
    Kütahya merkezinde yarı sportif mahiyette olarak sırf kadınlara mahsus bir "Benk Oyunu" vardır. Düğünlerde toplu veya tek kişi tarafından yürütülür.
    Manisa'nın Demirci ilçesinde Benk 6-8 kişi tarafından oynanır. Kadın ve erkek ayrı ayrı kendi meclislerinde veya karma halde yürütülür. Manisa'nın Gördes ilçesinden Salur köyünde tek veya dörder erkekçe Benk oynanır. Buna karşılık yine o dolaydan yakın başka bir köyde Bengi 10-100 erkekçe yürütülür. Bu fark Benk ile Bengi'nin ayrı ayrı oyunlar mı oldukları kuruntusuna yol açabilecek mahiyettedir.
    Bergama'dan Salihli ilçesinin Dombaylı köyünde isim "menge" telâffuz olunarak 12-15 kişi tarafından davul zurna refakatiyle oyunu yürütülür
    Berete

    BERETE:
    Bitlis'in sıra oyunlarındandır. Açık halka halinde sıralanıp oynanır.
    Berete sözü Kürtçe zannıyla vardır. Bitlis'ten Kürtçe konuşan köylerde toplu oyunlara umumiyetle verilen isimdir. Berete adında ayrı bir oyun olmadığı Bitlis'ten bilhassa tahkik edilmiştir. "Berete oynayalım" denildiği zaman orada "birlikte oynayalım" denilmek istenilir. Berete sözünün "bir öte"den galat (bozma) olduğunu bilmediklerinden kelimenin Kürtçe olduğunu zannetmektedirler. Bu cihet muhakkaktır. Türkçe nice sözlerin o havalide bu derecelerde bozulduğuna dair misaller çoktur. Bejni bey demektir. Bijang bıçak kelimesinin ayrı söylenişidir vs.

    Bergama Zeybeği

    BERGAMA ZEYBEĞİ:
    Bergama ve dolayında Aydın gibi irtibatlı merkezlerde geçen Zeybek oyunlarından ayrıca da Köroğlu Bıçak Oyunları gibi çeşitlerden başka bir de mahallin Bergama Zeybeği ve havası vardır. Bergama Bengisi oyun havası bundan ayrıdır.

    Beri Basu

    BERİ BASU:
    Mardin dolayının oyun havalarındandır.

    Bermende Zeybeği

    BERMENDE ZEYBEĞİ:
    Konya'dan Akşehir ilçesinin Bermende köyü oyunu zengin köylerdendir. Aydın Zeybeği Harmandalı Konyalı Sallama oyunlarından başka bilhassa kendi Bermende Zeybeği ilçe dışında da hayli yaygındır. Bunlar davul zurnayla 1-4 kişi tarafından oynanabiliyorlar. Kadın erkek birlikte oynamazlar. Kadınlar türküyle kaşık oyununa veya kaşıksız oyuna kendi meclislerinde kalkarlar.

    Berzini Oyunu

    BERZİNİ OYUNU:
    Sol ayak hafifçe iki kere vurur. Sağ ayak münferiç (ayrılan açılan) z'viye (açı) halinde kıvrılıp az ileri basar ve sıkıca bir daha basıldıktan sonra sol ayağın yanına gelir. Aynı hafiflikte bir iki kere tekrarlandıktan sonra hareket tamamlanır. Oyun bu tekerrürle (tekrarlama) sürer.
    Figürce biraz yeknesaktır (hep aynı şekilde monoton). Havasının Kürt diyaleğinde sözleri de vardır. Güneydoğu illerimizin bazı dağlık köylerinde de oynanır.

    Beş Açılan

    BEŞ AÇILAN:
    Kars havalisi oyunlarındandır. Tabanca ile oynanır. Oyunlara eşlik eden küçük davula veya tefe oralarda "kaval" derler. Davulcunun kasnak genişliği de yüz kutru da 30 veya 32 santimdir.

    Beş Ayak

    BEŞ AYAK:
    Malatya'nın sözlü oyun havalarındandır.

    Beşkaza Zeybeği

    BEŞKAZA ZEYBEĞİ:
    Fethiye ilçesinin bazı köylerinde ya bu Beşkaza Zeybeği veya Harmandar yahut da her ikisi birbiri arkasına oynanır. Marmaris ilçesinin Fenaket köyünden "Eski raksları bilen yoktur umumi oyun oynuyorlar mahalli oyunları yoktur" cevabı alınmıştır.
    Aynı ilçenin Söğüt köyünde Horapsi toplu olarak düğünlerde ve keyif için yapılıyor. Kadınlar kendi meclislerinde oynarlar. Yine o ilçenin Selimiye köyünde Kıvrak Oyun ve Zeybek vardır. Kadın erkek ikişer ikişer köy meydanında yürütülürler. Birkaç çift birden oyuna girerler. "Bu bölge yüzyıllardır kaç-göç bilmez bir halk olmakla cemiyet hayatları o yolda yürüyegelmiştir. Hatta ev içinde oynayan kadınları ayıplayıp; ben alemin içinde ve meydanda oynadım ve oynarım diye kadınları övünürler bile" deniliyor.

    Fethiye tarafında oynandığı görülebilen Tahtacı Samahı'nın Ağırlama ve Yeldirme kısımları vardır. Fethiye oyunları olarak şunlar hatırlatılıyor: Gınık Oyun Havası sözlü Gıvrak Zeybek Beşkaza Zeybeği (Akçaören Zeybeği'dir) Dalaman ( sözlü veya sözsüz) Abdal Havası Kadıoğlu Zeybeği (Muğla'dandır) Kocaarap yahut Aydın Zeybeği. Bazılarının taşradan alınmalığı adlarından da anlaşılmaktadır: Kınık Oyunu gibi.
    Beyler Bahçesi

    BEYLER BAHÇESİ:
    Kastamonu merkez ilçe ve dolayının oyunlarındandır. Yine o arada bir taraftan Hoşbilezik gibilerin diğer taraftan Zeybek'in veya Heyamola veya Halay çeşitlerinin bulunması il çevresine her yönden etki veya örneklerin gelmişliğine delildir. Bölgede kadınlı erkekli yürütülen oyunlar vardır. Oyun adları çoğu zaman kendi türkülerinin başlangıç sözlerine göredir: Bahçesinde Hıyarım Beyler Bahçesi Aşağı İmaret Ben Tefimi Çeliktendir Bütün ve Yarım Çırdak Bağbaşı Ayağı Dere Bekleyen Erencik Hendek Hozurdayor Karanfil Kırkçeşme Kınalı Keklik Kınık Sen ne Çapkınsın Sepetçioğlu Topal Koşma Yaş Kiremit Yaş Nane Genç Osman Kaynar Kazan Pencere Rakı İçtim Saide Söğüt Yüksek Minare ve başkaları. Karakterlerini başlıklarından bile anlamak türkülerde mümkündür. Bunlar irticali figürlerinde müessirdir (etkilidir). Oranın kalgımak irkilmek fingildeşmek göz süzmek eğilip bükülmek veya bilakis ağırlaşmak müşfik ve sokulgan davranmak vs. gibi belirli oyun motifleri yürüyüşler arasında türkünün ezgi motiflerine her fırsat düştükçe benimsetilirler. Eşlik eden çalgılar davul zurna dışında cüre veya çüre dedikleri cura bağlama bulgarı çökür veya başkaları olabilir. Bazen takım halinde çalarlar.
    Yarı sportif oyunların bile bazen kendi havaları vardır. Mesela İnebolu'da Heyamola erkekler tarafından ve gemi kızağa çekilirken yahut indirilirken hem de bayramlar gibi resmî ve hususi (özel) şenliklerde kendi sözleriyle yürütülür.
    Beylerbeyi

    BEYLERBEYİ:
    Buna Ahmet Bey Oyunu da denir.

    Beyler Zeybeği

    BEYLER ZEYBEĞİ:

    Eskişehir merkez ilçesinin başlıca oyunlarındandır. Buralarda gerek Zeybek gerekse Halay çeşitlerinden vardır. İlçe merkezlerinde en fazla şunlar oynanıyor: Arap Oyunu Bengi Efe Oyunu İnce Oyun Kadamay. Göçmenlerden kalıntılar halinde köylerde nadiren ve yer yer şunlar çeşit çoğalsın diye oynanır: Hora Horra Polka. Köylerde kadınlı erkekli oyuna kalkıldığı nadir olmakla beraber hiç yapılmıyor denilemez.

    Bezdik Oyunu

    BEZDİK OYUNU:
    Erzincan'ın merkez ilçesindeki eğlentilerde türlü çalgılar eşliğiyle iki kadın tarafından yürütülür. Bezdik bıktık anlamında karşılığındadır.

    Bican

    BİCAN:
    Ağrı yöresinde oynanır. Horan karakterindedir. Oyun sırasında Bican türküsü çağrılır:
    Çıktım kerpiç duvara
    El ettim eski yâra
    Ben baktım o bakmadı
    Nâlet gelsin o yâra
    Kerpiç duvar taşlıdır
    Yârim kalem kaşlıdır
    Baktım o yâr oturmuş
    Yârim gözü yaşlıdır.

    Bico

    BİCO:
    Hafik ilçesinde (Sivas) 5-15 erkek tarafından oynanır. Bazı köylerde de vardır. Mesela Yarhisar köyünde 6-7 erkek tarafından yine davul zurnayla yütürülür. Havası ayrıdır. Sivas ilinin bütün köylerinde oynanmıyor. Yarhisar köyünün öbür oyunları şunlardır: Ağırlama Hoşbilezik Tamzara. Sağma (Zahma) bazı havalarda olur. Mesela Düz Halay veya Çeki Halayı'nın Zahma Yeldirme ve Yanlama'sı vardır. Sivas ve Tokat taraflarında Bico; "Alevilerde bir dans türküsüdür. Bu dansa 4-8-10 kişi gibi Muayyen oyuncu grupları iştirak eyler":

    Bacada duran yiğit
    Aynası gözel yiğit
    Bacada durma yiğit
    Bıyığı burma yiğit
    Yağlık aldım on beşe
    Yudum serdim güneşe
    Seninki ağ gülise
    Benimki mor menevşe
    Ayna attım çadıra
    Şavgı düştü bayıra
    Bico nerden geliyon
    Ketennikden aşşağa
    Ketennikde neşledin
    Yanal alma dişledin
    Yanal alma biyannan
    Y'r gele veremezim

    Bico nerden geliyon
    Harmanlıktan aşağa
    Dalla bico dahaca bico
    Sende bico bende bico hey
    Biconun ellerinde
    Çimeydim göllerinde
    Nakarat
    Altın düğme olaydım
    Bicomun kollarında
    Nakarat
    Bijanğ

    BİJANĞ:
    Bitlis'in merkez ilçesinin davul zurnayla bilhassa şu oyunlar yürütülür:
    Bijanğ: Grup halinde parmak oyunudur.
    Değirmenci: parmak tutarak.
    Dokuz Ayak: İki kişi kol kola.
    Govenk: Kol kola ve toplu.
    Halkuşta: El çarpıştırma figürüyle iki grup çeşidi halinde.
    Hımhımı: Kol kola ve toplu.
    Kılıçkalkan: Karşılıklı.
    Narı: Kol kola ve toplu.
    Paporı: Eller birbirleri üzerine bırakılarak ve toplu.
    Sarı Zeybek: Biri kadın diğeri erkek iki kişi tarafından.
    Temirağa: Kol kola geçirilerek.
    Tenzere: Parmaklar kenetlenerek.
    Teşi (Teşyiğ): Birbiri sıra.
    Tırıngo: Karşılıklı oyun.
    Türkçe türkü ve havaları vardır: Bijanğ bıçak demektir. Kelimenin oradaki söylenişidir.

    Bir Ayak

    BİR AYAK:
    Tunceli'den Çemişgezek ilçesinin Başekrek köyünde sıra oyunu olarak dört çeşit vardır:
    Bir Ayak İki Ayak Üç Ayak göçmen köyden kalıntı olarak Hora. Davul zurnayla 15-20 erkek tarafından oynanırlar. Farkları ayak figürlerindedir. Hora tepinme ve sıçramalar halindedir.
    Malatya'nın Kemaliye ilçesinde de şunlar sayılı oyunlardır:
    Bir Ayak Eğin Kınası Gecegü Keklik Tanzara. Davul zurnayla 10-20 kadar erkek ve kadın tarafından birlikte oynanırlar.

    Bir Evde İki Gelin

    BİR EVDE İKİ GELİN:
    Adını türküsünün sözlerinden edinmiştir. Maraş ilinden Elbistan ilçesinin Y. Yapalak köyünde 10-20 kişi davul zurna ile kadınlı erkekli yarım daire kurup oynarlar. Askere giden bir gencin ayrılık duygusunu eşine ifade etmesinin türkülü oyunudur.

    Birite

    BİRİTE:
    "Berite" gibi farklıca söylenişleri de muhtelif bucaklarda vardır.



    Bitlis Barı

    BİTLİS BARI:
    "Bitlis koççarısı"ndan farklıdır.

    Bitlis Koççarısı

    BİTLİS KOÇÇARISI:
    Aslında Erzurum oyunlarındandır. Bu Bar'ın hareketleri gayet karışık ve başarıyla yürütülebilmesi melekeye bağlıdır. Zira hemen bütün vücut oynakları veya bunlardan çoğu hep birlikte hareket edeceklerdir. Her hareket gayet tetik ve ani yapılır. Önce koltuk koltuğa oyuna geçerler. Sonra eller omuzlara çıkar. Kendine has yürüyüşü ve oturması vardır. Özelliği vücut oynaklarından çoğunun eşit hareketle ilgili ve bunu yerine getirmeye mecbur görünmesindedir. Yürüyüşü ya sağ ayakta veya çift ayakta son bulur.



    Boşan Da Dağlar

    BOŞAN DA DAĞLAR:
    Ege'nin tanınmış Zeybek türkülerindendir.

    Bohça Atmak

    BOHÇA ATMAK:
    Aba Atma Oyunu da dedikleri bir çeşittir (Konya-Hadim).

    Buhur

    BUHUR:
    Afyonkarahisar ilinden Dinar ilçesinin Karataş Köyü oyuncularca kendine has bir alemdir: Buhur İspaha Kolkırması Deve ve hususiyle Sapa (Zabbak) oyunları dikkati çekiyor. Bunlar davul veya tef ile oynanırken türküleri de çağrılır. Bazen kalabalık oynanır. O arada Zabbak oyununda 20-25 kişi yer alır. Bu ve Deve Oyunu yalnız erkeklere mahsustur. Düğün ve bayramlarda yürütülürler. Köse İsbaha ve Buhur oyunlarını kadınlar düğünde gelin olacak kızın mahcubiyetini gidertmek üzere oynarlar. Kolkırması Deve ve Zabbak oyunlarını köyde herkes iyi oynar.

    Bulanık

    BULANIK:
    Bingöl'den Kiğı ilçesinin Çerme Köyü bölgesinde kadınlı erkekli 3-17 kadar kişi sıra kurup davul zurna (veya tef) ahengiyle yürütürler.
    Bulgur Oyunu

    BULGUR OYUNU:
    Ankara'dan Ayaş ilçesinin Yölker köyünde bu oyunu kadın erkek dört kişi kaval ve saz eşliğiyle oynarlar. İlçenin başkaca oyunları da vardır.


    Bura Bura Oynamak

    BURA BURA OYNAMAK:
    Gerdan kıra kıra oynamak; "baş ve gövde dik dururken başı -dikliğini kaybettirmeksizin- boyun kısmından bir sağ omuza bir sol omuza doğru epey götürüp getirebilmek ve bunu defalarca tekrarlayabilmektir" ki meleke meselesidir. Boyunun kemiksizliği intibaını uyandırır. Bunun gibi "parmak bura bura oynamak" da Şarkın (Doğunun) orijinal raks figürlerindendir. Öte yandan oyuncunun kendisi de parmak burarak oyun yürütebilir. O taktirde buruş şaklatmaları çarpara yerini tutmuş olur. İki türlüsü vardır:
    1. Her elin baş ve orta parmakları burulur yani iki elin parmağı şıkır şıkır işler.
    2. Yahut da başın yukarısında iki el avuç avuca sarmaştırılarak karşılık iki şahadet parmakları nispeten seyrek tempolarla yüz yüze delk edilip kopartılmak suretiyle şaklatılır. Birinci şıkta şıkırtılar sık olduğu halde ikincide seyrek seyrek tekrarlanır ve her halde tartım zamanlarına uyulmak mukarrerdir (kesindir gerekir).
    Avrupalılarda her vesilede taaccüple (şaşkınlıkla hayretle) karşılanan bir oyun unsuru işte budur. Önce şaşar ve sonra hoşlanarak seyrederler. İdmanlı parmakların buruluşu sert şaklatmalar yürütebilir.
    Bura bura oynamaya Kayseri ve Adana dolaylarında "fındık kırmak" tabir olunur. Mesela oyuncuya "Bir Adana fındığı kır bakalım" denildiği zaman ora meclislerinde "bura bura oynayış" kastedildiği her yerlice anlaşılır. "Fındıkçılık mecazı şuhluk manasıyla bura bura oyun yürüten güzelin bu tavrından kinayedir. Bu oyun unsuru irticali figürlerin başlıca yardımcılarından biridir. Eskiden çengiler çarpara çağana veya kaşık kullanarak oyuna çıktıkları zaman tabiatiyle parmak çıtlatmalarına hiç lüzum kalmıyordu. Çengi nispeti de esasen çenğ yani zil çalan oyuncu kadın demekti. Adı geçen tartım araçları meslekten oyuncularda kaldığı için parmak burmalı oyun hevesk'r çoğunluğun tercih edilen müzik tarzı sayılıyordu.
    Oyun esnasında daha ziyade seyircilerin tartım (ritim) dairesinde ve topluca el şaplatmaları "alkış" manasından farklı bir oyun unsurudur.

    Burçak Tarlası Oyunu

    BURÇAK TARLASI OYUNU:
    Yozgat kadınlarının kendi aralarında ve erkeklerin ayrı meclislerinde yürüttüklerindendir. Adını türküsünden alan tanınmış bir oyundur. Köye düşmüş şehirli bir kızın köy hayatına intibak edememesiyle ilgilidir. Aynı ilden Akdağmadeni ilçesinde şu oyunlar gün gördü: Ağırlama Halay Kartal Halayı Laz Halayı Sinsin Yanlama Zeybek. Bunları çoğu zaman erkekler oynar.
    Yozgat köylerinde çeşitler vardır. Mesela Sorgun ilçesinin darıcı köyünde davul zurnayla şunlar oynanır: Ağırlama Çevirme Değirmenci Kenan Kiriboz Kartal Kamalı Kol Oyunu Tilki Oyunu Tonton Tek Ayak. Bazıları Halay çeşitleridir.
    Kadınları şunları oynar: Kol Oyunu Horoz Oyunu Bedirik Oyunu (Bu sonuncusu sekiz kişiye kadar birlikte yürütülür.)
    Yine Sorgun'un Deveci köyünde kadınlar tef çalarak çift çift Akleyli ve Karanfilli oyunlarını türküleriyle oynarlar. Davul zurna varsa erkekler de Alay Çekme veya Sinsin yaparlar.
    Yozgat bölgesinde davul zurnalı Halayları kadınlar da kendi aralarında oynarlar. Erkek halkasına karıştıkları bazen olur.

    Büdi Büdik Biyü

    BÜDİ BÜDİK BİYÜ:
    Türkiye dışı Türk diyaleklerinde "raksetmek" anlamında olarak çüvme (çökme dediğimiz) seğirme (seğirtme dediğimiz) seğirmek sekirkemek sekirkelemek sekirmek siğenmek tepsemk gibi türlü kelime ve fiiller bulunduğunu eski lügatlardan (sözlüklerden) ve Radloff sözlüğü gibi mukayeseye elverişli ciltlerdeki maddelerden anlıyoruz. Öteden beri oyun ve oynamak gibi aslında daha da şümullü anlamları olan bir tabirle de karşılaşan bu gibi diyalek maddelerinin etimolojileri üzerinde durularak kıdemlerin tespitine çalışılması gerekir.
    Kelimenin XIV. ve XV. Yüzyıllar Anadolu'sunda (tabiatiyle Oğuz gelişinden beri) umumiyetle kullanıldığı ilk metin taramaları sayesinde günümüzde anlaşılmıştır. Bizdeki fiil bükmek büğmek veya büymek şekillerinde okunabilen ve raksetmek demek olan mastardır.
    XIV. yüzyılda Hoca Mesut Gülşehrî kalemiyle Farsça'dan Türkçe'ye çevrilen ve elde yalnız iki nüshası bulunan Süheyl ü Nevbahar'ın şu mısralarında kelime vardır:
    Saçı saçtılar şazlık ettiler
    Mutı oldular ana yüz tuttular
    Delim dürlü çalgı ile büktüler
    Biraz geçicek dahi kan döktüler
    Aynı tercümede şu da geçer:
    Birincesi oynar birince büker
    Birincesi seğrir birince seker
    Burada bükmek seğirmek ve sekmek fiilleri anlamdaştırlar. Yine XV.yüzyıldan Aşık Paşa'nın "Garipn'me'sinde şöyle deniliyor:
    Kimisi boş er içer oynar büker
    Kimi dün gün durmadan zahmet çeker
    XV. yüzyıldan Abdî'nin Farsça'dan tercümeyle Sultan II. Murat'a arz ettiği "Camaspn'me" deki kullanılış yerinin kalgılayarak oynamak olduğu daha da açıktır:
    Dürlü dürlü kalkıyuben büktüler
    Her birisi oynayuben sektiler
    Dede Korkut'ta "boy boyladı" okunmuş olan birleşimin doğrusu "büy büyledi" olabilir (XIV. yüzyıl).
    Anadolu rakslarımızın tarihi mevrus (miras kalmış) konuyu m'ziden bu yana devrettirmiş görünen bu kuvvetteki üç beş fıkranın ele alınmasıyla başlatılabilmektedir. Büymek fiilinin (ki burada "k'f-ı y'î" ile okuyoruz) takriben XVI. yüzyılda şehirlerde raksetmek Türkçeleşmişine yerini bıraktıktan sonra köylü dilinde daha da yaşayabilmiş olduğu düşünülebilir.

    Büyü

    BÜYÜ:
    Arapça sihir kelimesinin karşılığı olan bu öz Türkçe söz anlam bakımından Türk kültür tarihinde dans mefhumuyla karışır gibi oluyor.
    Emsal benzeşmeler dilcileri çoğu zaman tatmin etmişlerdir. Genç çağ büyücülüğünün oyun unsuruyla ilgisi bilinmekle beraber bütün dans tarihinin menşede dinî olduğuna inanılmış bulunuluyor. Şu halde büyünün de derin çağlarda 'yin unsuru olacağı kendiliğinden anlaşılır.

  7. #7
    Emine - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik Tarihi
    14.08.2008
    Mesajlar
    20.276
    Konular
    10681
    Beğendikleri
    0
    Beğenileri
    13
    Tecrübe Puanı
    100
    @Emine

    Standart Cevap: Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar

    Canım Ülke

    CANIM ÜLKE:
    Bu ve Can Türkistan adlı Türkistanlı kadın oyunları anayurt hasretinin ora motifleriyle ifadesidir.

    Can Temer Ağa

    CAN TEMER AĞA:
    Bayburt ve dolayının her şenlikli gününde bayram ve düğünlerde dört beş erkek tarafından oynanan Bar çeşididir. Kadınlar düğünlerdeki kendi topluluklarında yürütürler. Oyunun şöhreti vilayet sınırını aşkın bulunduğu için asıl çıktığı yeri kesinlikle buluşturabilmek Temer Ağa'nın hüviyetini bilmeye bağlıdır.

    Cebki

    CEBKİ:
    "Çapiki" oyun adının Hınıs'taki söylenişidir.

    Ceylan

    CEYLAN:
    Hayvan taklitçisi oyunlardandır.

    Cezayir

    CEZAYİR:
    Maraş'ın Göksun ilçesinin Obruk Şemsiler köyündeki üç oyundan biri de Cezayir'dir. Diğerleri Sekme ve Sürtme'dir. Bunların üçü de kaval ve tef ile 2-4 kişi tarafından oynanır. Kadınlar ayrı oynar. Bölge köylerinde Zeybek de 1-8 kişi tarafından cura ile yürütülür.
    Cırıt Oyunu

    CIRIT OYUNU:
    Cirit maruf (bilinen ünlü) atlı spor gösterisi olduğu halde Ankara'nın Etimesgut köylerinde "cırıt" adında davul zurnalı bir de toplu raks vardır. Bucakta ayrıca Zeybek oyunu ve bağlama eşliğiyle yürütülen dört erkeklik Şıkırdım oyunu da vardır.



    Cigos

    CİGOS:
    Samsun'da yerleşik Rumelili göçmenlerin oyunlarından olup Kırklareli tarafında da vardır. Buna Trakya'da Cigoş Zigoş denildiği de olur. Yer yer çeşitlenmeye yüz tutmuştur.

    Comburt Havası

    COMBURT HAVASI:
    Kütahya oyun havalarındandır.
    Comolu

    COMOLU:
    Maraş'ın Pazarcık ilçesinden Ağca Koyunlu köyündeki bu oyun pek özel mahiyette görünmektedir. Çifter çifter ve kadın erkek karma olarak oyuna geçerler.

    Coşkun Çoruh

    COŞKUN ÇORUH:
    Bu Artvin oyununun figürleri meselâ Sarıçiçek oyunu figür sayısında değildir. Eski adıyla hâlâ Deli Horon diye de tanınıyor.
    Beşinci figürün "Alassiya" komutası gemicilikle ilgili olup Ceneviz dilinden alınmalığı "Denizcilik Oyunu" ihtimalini düşündürmektedir.
    Oyunun havası türlü süsleme katılımlarıyla şu fıkranın (müzik cümlesinin) tekrarlanışından ibarettir.
    Her figür bu parçanın iki ölçülük kısmında yürütülür. Birinci figürde musiki orta bir hızlılıkta çalar. İkinci figürde az daha hızlanır. Eller Yukarı! komutasıyla canlılaşarak sonuna kadar allegro gider. Ancak oyunun ikinci tekrarında ikinci figürden sonra bu hızlılık daha da artar.


    Coşkun Horon

    COŞKUN HORON:
    Çoruh bölgesi oyunlarından olmakla beraber üstteki Coşkun Çoruh'tan ayrıdır. Denildiğine göre sevişen iki genç yıllarca ayrılığın hasretine katlandıktan sonra yine kavuşuyorlar. Bu Horon işte o gençlerin ana babaları tarafından buluşmaları şerefine oynanır. Oyunun bir özelliği de ailevi sevinci temsilen kadınlı erkekli yürütülmesidir.

    Curcuna

    CURCUNA:
    Çağdaş sözlüklerimizde bu Türkçe kelime şöyle tariflidir:
    1. Alaturka musikide süratli bir usul.
    2. Bir toplantıda her kafadan bir ses çıkmak suretiyle meydana gelen gürültü ve patırtı. Curcunaya çevirmek curcunaya döndürmek bir yeri curcunaya vermek ortalığı gürültülü patırtılı hale sokmak."
    Kelime Anadolu'da eski olmasına rağmen Nevşehir Eğin gibi nice bölgelerde unutulmuştur. Doğu güney illerimizde hiç yoktur. Trabzon gibi kuzey illerimizde kullanılıyor. İstanbul'da herkes bir tabir olarak bilir. "Curcuna kıyamet gitti" derseniz bunu herkes anlar fakat "curcunalar oyuna kalktı" derseniz iyi Türkçe bilmediğinize hükmedilir. Yani curcuna bir oyundur fakat onun oyuncusu demek değildir. Curcuna usulüne gelince; o kendine has olarak tenazursuz (karşılıklı simetrik olmayan) iç taksimatı ve oynak haliyle notada 10/8 olarak yazılan en eski aksak tartımlarımızdandır. Yalnız fasıl musikisinde değil bugün için adsız olarak bazı Halaylar gibi kıvrak Anadolu oyun havalarında da esastır: 3+2+3=10/8.




    Curruh

    CURRUH:

    Birbirleri sırtına binmiş iki çocuk grubu arasında oynanan bir çocuk oyunudur. Bu oyunda taşıyan çocuğun yapacağı bütün hareketlere rağmen sırttan düşmek l'zımdır. Bir türkünün tartımıyla dönerlerse bir çeşit çocuk dansı meydana gelir (Isparta ve köyleri).


    Çakacı Oyunu

    ÇAKACI OYUNU:

    Burdur'un Yazu köyünde şu oyunlar vardır: Çakacı oyunu Kurt oyunu. İkisi de tek kadın veya tek erkek tarafından oynanır. Ayrıca Zeybek oyunları da vardır. Burdur köylerinden "bozuk" sazı çok kullanılır.


    Çamaşır Oyunu

    ÇAMAŞIR OYUNU:

    İzmir'in Foça ilçesinde 10-12 erkek toplu olarak davul zurna eşliğiyle yürütürler
    Çandarma

    ÇANDARMA:

    Bergama ve köylerinde tek kişi tarafından oynanır.
    Çankırı Zeybeği

    ÇANKIRI ZEYBEĞİ:

    Çankırı'nın köylerinde kadın erkek tam bir eşitlik dairesinde toplaşıp saz ile karma oyun çıkarırlar. Bazı köylerinde ise karışık oyun nâdirdir. Her eğlence vesilesiyle kaşık veya zillerle de oyuna kalkarlar. "Oyun " "Köy Oyunu" gibi mütevazi adları tercih ederler. Karışık alay çekme tarzında Zeybek erkek kadın birlikte Çiftetelli. Çoğu zaman davul zurna eşlik eder. Ilgaz'da "alay" tabirini tam olarak Halay telaffuz ederler. Düğün oyunlarına gelin de katılır.
    Çapik

    ÇAPİK:

    Diyarbakır'dan Lice ilçesinin toplu yürütülen oyunlarındandır. Meselâ Silvan ilçesinin merkez köyünde bu isimdeki oyun iki kişi tarafından bile davul zurna eşliğiyle yapılıp erkeklere mahsustur. En fazla küsüntüleri (dargınları) barıştırmak üzere yürütülmesi görenektendir.
    Çapikay

    ÇAPİKAY:

    Bingöl'ün merkez ilçesinde Çapikay oyunu kadın erkek toplanılarak veya yalnız erkeklerce yapılır. Erkeklerin oynayışı yarı idmancı işi bir celâdet (dayanıklılık yiğitlik) edinir.
    Çapukay (el çarpmaca); bir müddet ayrı ayrı ve sert alkış çarpışı gibi eller teker defa çırpılarak kızıştıkça oyun âdeta hasm'ne bir hal alır ve bu sefer oyuncu oyuncuya karşılıklı el çarpışmalarına girişilir. Sonunda da bu çarpıştırmalardan önceki vaziyete dönülür.
    Çarişka

    ÇARİŞKA:

    "Çar Oyunu"demektir. Kars bölgemizin çizme esareti yıllarından (Rus işgalinden) acı bir hatıra halinde mahallinde daha ziyade kurtuluş şenlik ve bayramlarında oynanıyor.



    Çark

    ÇARK:

    Mevlevî Sem''sının ana figürü bizde de Farsça "Çarh" kelimesini Mesnevî'den beri Divan Edebiyatı'nda tutundurmuştur. Konuşma dilinde "çark" deriz. Mamafih bu kelime açıkça bir fırıldanış taklitçisi söz olduğu için çark kelimemiz Farsça'ya geçmiş olabilirdi. Nitekim Kaşgarlı Mahmut "felek" ve "gök çığrısı (felek)" anlamına çığrı Türkçe'sini veriyor ki bugün çıkrık ve çarkfelek dediklerimizin atasıdır cümlesi birdir.
    Nedim "Çarh-ı dever'n" a hayrandır:
    Şevk ile v'iz-i şehir attı rid'sın çarha
    Böyle şal oyununa çıkmadı dahi şeyh olalı




    Çayda Çıra

    ÇAYDA ÇIRA:
    Kına gecesi oyunlarından olarak en başta geleni "üstünde beş altı mum yakılı" porselen tabaklarla yürütülen Çayda Çıra oyunudur. İlk oynanan budur. Tabağın bu yanar mumlu hali bir nevi meşale gibidir. Her elde bir mumlu tabakla yürütülen zarif gösteriye Çayda Çıra oyunu denir.
    Çayda çıra tabiri eski düğünlerin bilhassa havuz başlarında veya çay kenarlarında tertiplenmesi ve yapıştırılan mumların yakılarak su üzerinde tepsilerle yüzdürülmesi âdetinden kalmıştır. Rivayet keyfiyeti bu surette izah etmektedir. 30-35 yıl öncelere kadar erkekler havuz başlarında eğlenti tertipledikçe havuz başında sıralanıp bir tepsiye içki ve meze koyarlar. Bunları karşıdan karşıya itelemek suretiyle ikramlaşırlarmış. Tabir aynı eski görenekten ve oyun onu canlandırarak anmak ihtiyacından hatıra kalmış olsa gerektir. Çayda Çıra oyununun kendi türküsü de var manileri epey çeşitlidir. Her mısra arkasından "nanay hanım nanay" terennümü ve "kibarım" gibi bazı geline atıf sözleri üçer defa tekrarlanır. Ezgisinin tartımı (ritmi) 3+2+2+3 aksağında olmak üzere 10/8'liktir. Sözleri güler yüzlü olmakla beraber yeni baba evinden ayrılmış gelinin günlük ruhiyatı gibi içlidir de.
    Çayda Çıra oyununa önce oğlan evinden gelen genç kız ve kadınlar kalkar. Kız evindeki mahzunluğu dağıtmak üzere oğlan evinden gelenler inadına taşkın bir şevk ve neşeyle oyuna girerler. Hatta kaynana hanımın bile Çayda Çıra oyununa kalkması âdettendir. Kız evinden kimse oynamaz. Daima mahzun dururlar hem de bu üzgünlük tamamiyle samimidir. Bu eğlentide oğlan evinden gelenlerle kız evindekiler arasında âdeta bir neşe ve üzgünlük müsabakası açıkça kendini hissettirir.
    Çayda Çıra oyunundan sonra diğer mahalli oyunlara geçilir. Cümlesi pek çeşitli şeylerdir. Gerek oyunların özelliği gerekse o sırada söylenen türkülerin mahiyeti bir bir yazılıp incelenmeye değer. Erkeklerin çıkardığı oyunları da bunlara katmak doğru olur. Horum Tamzara Halay Delilo vs. gibi erkek oyunlarını kadınlar da kendi aralarında aynen oynayıp eğlenirler.
    Kına gecesinde gelinin merasim sırasında oyuna kalkması âdetten değildir. Ancak "subaha" günü yani yüz açımı gününde oğlan evine gidildikten sonra gelin (kaynanasının işareti ve muvafakatı üzerine) oğlan evinde oynayabilir. Fakat oğlan evi kız evinden ayrılıp da ev tenhalaşınca "ucuzluk olsun" telakkisiyle (inancıyla) gelini merasim dışı olarak oyuna kaldırmak ve Çayda Çıra oynatmak gizli kalan bir âdettir.

    Çeçen

    ÇEÇEN:
    "Çeçen Kızı Havası" Malatya'da vardır.

    Çekirgem-Çekirge Halayı

    ÇEKİRGEM-ÇEKİRGE HALAYI:
    Sivas tarafının köy kadın Halaylarındandır. Kadınlarca "Çekirgem" türküsü söylenerek çekilen bu halayın tek figürü vardır. Üç ölçüden ibaret ezgisiyle aynı zamanda tamamlanan bu figürün icra tarzı şöyledir: Oyuncular el ele tutuşup hilâl şeklinde dizilirler. 10/16'lık ölçünün ilk sekizliğinde sol ayaklar bir adım ileri atılır ve pençe üstüne konulur. İkinci üç onaltılıkta yine sol ayağın pençesi yerden kaldırılırken sağ diz tartımlı bir kırma yapar. O anda dizin nefis bir çöküntü yaptığı görülür. Bunu takiben sekizlikte sol ayak geri getirilerek hafif içe yere vurulur ve bu esnada sağ diz doğrultulur. Üç onaltılıkta sol diz kırılıp sağ ayak adıma hazırlanır. Bundan sonraki sekizlikte sağ ayak bir adım öne atılır pençesi üstüne konur (Sol diz doğrultulur). Yeni gelen üç onaltılıkta yine sağ ayak -yerine getirilmek üzere- zeminden kesilirken sol diz doğrultulur. Sekizlikte sağ ayak eski yerine getirilirse de biraz sağa konulur ve aynı zamanda sol diz doğrultulur. Sonraki üç onaltılıkta sol diz kırılıp sağ ayak yerden kesilir. Sekizlikte sağ ayak kısa bir adım sağ yana atılır. Üç onaltılıkta sağ dizle tartımlı bir kırma yapılır aynı zamanda sol ayak da öne atılmak üzere yerden kesilir. Musiki ile figür burada tamam olmuşlardır. Tekrar sol ayaktan başlayan hareketler yukarda olduğu üzere devam ederler.

    Çenber

    ÇENBER:
    Kütahya'nın Gediz ilçesinde bilhassa iki oyun rağbettedir. Yalabık Çenber Düğün sohbet ve toplu eğlentilerde bir veya iki erkek tarafından saz cura glarnet (klarnet) ve dümbelek çalgısıyla oynanırlar.
    Sivas tarafında Halay tertibinde oynanan Çenber oyun havası ağır başlayıp merhale merhale hızlanır. Şunun gibi sözleri vardır:
    Çenberimi vurdum taşa
    Taş bölündü baştan başa
    Şimdi gelir Musa Paşa
    Bizi çalar taştan taşa
    Al gel oğlan çenberimi
    Çal gel oğlan çenberimi
    Bu oyunun aslının Sivas olması ihtimal dahilindedir.

    Çengi

    ÇENGİ:
    Arap harfleriyle "çenki" ve "çengi" aynı imlada yazılagelmiş olmakla beraber birincisi Farsça çengi ise Türkçe'dir. Bu ikilik yerliler arasında bile öteden beri karışıklık çıkarmış çünkü iki eleman da Asya milletleri arasında aynı eşit yaygınlıkla müşterek meclislerde kullanılmışlardı. Çengi tabiri şimdi yalnız halk dilimizde yaşamaktadır. Şehirler hesabına yalnız edebî metinlerde görülebilir. Asya'da ise büsbütün revaçtan düşmüştür.
    Parmak zilleriyle çengilik etmek şimdi İstanbul'da Sulukuleli kara kızlara münhasırdır. Anadolu'da nezih kadınlar kaşık oyununa çıkabiliyorlarsa da zille oynamak parayla tutulan esnaf oyuncu kadınların harcıdır. Halbuki geçen yüzyıl ortalarına kadar parmak zilleriyle çengilik etmek İstanbul'da bile cariyeler için çok daha müsamaha gören bir sanattır.
    Anadolu düğünlerinde tef çalıp türkü söyleyerek genç kızların oyununu destekleyen meslekten şarkıcı kadınlara şimdi de çengi denilmektedir. Bütün Türk oyunculuğunun denilmese de bu tip esnaf işi kadın çengiliğinin menşei görünüşe göre bayaderliğe bağlıdır.
    Divandan örnek:
    Gazeli savt ü makamat ile teşhir etmek
    Çengiler şekline koymak gibidir tazeleri
    Nâbi
    Çingi diyen yerlerimiz de vardır. Çengiler şairlere çok şeyler söyletmiş meselâ Nedim şöyle duygulanmıştır:
    Çengi köçek yallah desin
    Hoş yaratmış Allah desin
    Görenler maşallah desin
    Nazar değmesin geline
    Şu Rubaî de onundur:
    Rakkas bu halet senin oynunda mıdır?
    Âşıklarının günâhı boynunda mıdır?
    Doymam şeb-i vaslına şeb-i rûz gibi
    Ey sîm beden sabah koynunda mıdır?

    Çepeku

    ÇEPEKU:
    Mardin oyunlarındandır.

    Çepik

    ÇEPİK:
    Bingöl'ün Genç ilçesinde bu Çepik adlı oyun davul zurna veya kaval eşliğiyle yalnız erkekler tarafından yürütülür. Düğün ve bayramlarda toplu oynanılmakla beraber ikişer de yapılabilir. Diyarbakır Çepik'i şimdi Bingöl köylerinde az çok oynanılan tertipten farklıcadır; Çeppik derler. Kılıç çeppik kılıç kalkan demektir. Dik de vardır.


    Çerkez Oyunu

    ÇERKEZ OYUNU:
    Ödemiş ilçesinin Ertuğrul köyünde eskiden yerleştirilmiş Çerkes göçmenleri mevcut ve sayıları azdır. "Çerkes Oyunu" denilen Kafkas işi bir danslarını hâlâ Asya'dan hatıra olarak saklıyorlar. Köy gençlerinden ikişer erkek bağlama veya armonik eşliğiyle oynuyorlar. Bütün köy gençleri bunu yürütmesini yaşlılardan öğrenmişlerdir. Bu tarz oyunlardan esaret yıllarından hatıra olarak Kars bölgemizde de vardır.
    Merzifon'da davul zurnalı Çerkes Halayı'ndan başka Üç Ayak Laz Halayı ve Kürt Halayı denilen oyun havaları da vardır. Sonuncu oyun Ağırlama Yanlama ve Yeldirme kısımlarıyla bir tertip bütünlüğü halindedir. Yukardaki isim bileşimlerinde göçmen ağzının etkisi açıkça görülmekte ve sırıtmaktadır. İstanbullu mutaassıbın (tutucunun) "Çingene çalar Kürt oynar." ithamını andırıyorlar ki bunun da Kırım'daki düzgün tertibi "Çoban çalar kız oynar." sözüydü. Tahriflerin (bozmaların) zihniyet isnatlarından doğduğuna cümlesi (hepsi tamamı) delildir.




    Çevirme Halayı

    ÇEVİRME HALAYI:
    Yozgat'a aittir.

    Çıl Keklik

    ÇIL KEKLİK:
    Bazı Erzincan köylerinin kadın meclislerinde rağbette kalan oyun çeşididir. Adını türküsünden almış görünüyor. Eldeki her hangi bir mahalli çalgı eşliğiyle ve mutlaka tek kadın tarafından oynanır. (Buralarda oyun kelimesi uyun ve uynamak telâffuz olunur ki dikkate değer bir etimolojik ipucu olabilir.) Çıl Keklik düğün toplantılarında yer alıyor. Mutlaka tek kişi tarafından oynanması esasında keklik yürüyüşünü taklitten doğduğu intibaını uyandırmaktadır.

    Çındır

    ÇINDIR:
    Urfa'da Sinsin oyununa bu isim verilir.
    Çıtırdağ Oyunu

    ÇITIRDAĞ OYUNU:
    Safranbolu taraflarında çokça oynanılmakla beraber adını oralarda "Kastamonu Oyunu" da denildiği için aslında oradan gelmeliği mümkündür. İki veya çaprazlama olarak dört oyuncu tarafından yürütülür. Kastamonu'da kama ve saldırmalarla oynandığı halde Safranbolu'ya silahsız gelmiştir. Oynanış tarzı hemen aynıyla Sepetçioğlu oyunundaki gibidir. Fakat birkaç figür değişikliği göze çarpacak kadar açıktır.
    Oyuncular tıpkı pehlivanların güreş öncesi oyunlarını andıracak şekilde peşrevler yaparlar. Sağ ellerini dizlerine vurup karşılıklı selamlaşırlar. Sonra koşar gibi yaparak yüz yüze gelir ve dirsek tokuştururlar Sert ve çevik dönüşler hem de çok kuvvetli atlamalar yaparlar. Bu oyun erkeklerce oynanmakla beraber kadınlardan oynayanları da olur.
    Z'vil makamını andıran havasının sözlerini yazalım:
    Çıtırdağ'dan baskun geliye
    Aman baskun değil hasmun geliye
    Korkma da ağanın dostun geliye
    Gaygusuz avrat
    Hoy deyive saygusuz avrat
    Haydini saygusuz avrat
    Aranağme
    Çıtırdağ'dan gece mece geçtim
    Anam garlı buzlu sular mular içtim
    Ben bu sevdadan gayri tez geçtim
    Nakarat ve aranağme
    Çıtırdağ'ın anam ekinleri
    Top top olmuş kakülleri
    Nakarat ve aranağme

    Çibik Çalmak

    ÇİBİK ÇALMAK:
    El çırpmak.
    Çift Basma Çiftetelli

    ÇİFTETELLİ:
    Çocukluğumuzda İstanbul'da Yahudi ve Çingene çengilerince Çırpıcı Çayırı gibi eğlenceli mesire yerlerinde ve düğünlerde pek sık yürütülmüş olan bu oyunun o yıllardaki yayılış sahası eski imparatorluk ölçüsünde olmuş olmalı ki hâlâ bir baştan Trabzon'da ve öbür uçtan Ege adalarında Türkçe adıyla izlerini haber alabiliyoruz. Bugün yurdun dört bir bucağında oynanmadığı anlaşılıyor. Başta İstanbul olduğu halde ekser yurt semtleri onu tamamiyle unutmuş bazı bölgeler de şüphe yok ki hiç bir zaman tanımamışlardır. Çiftetelli İstanbul'da yerini Şehzadebaşı salaşpur şanolarının kantolarına bırakarak tarihe karıştığı gibi "kanto" denilen sokak melezliği de şehrin surları dışına uğrayamadan soysuzluğu yüzünden sönüvermişti. Kanto çiftetellinin sözüm yabana alafrangası olmuş fakat Peruz ve Şamran'ın ömürleri kadar bile yaşayamamıştı. Çiftetelli'nin çok eskiliği manası çıkarılmamalıdır. Bilakis Çiftetelli kantodan bir önceki nesilden ibarettir. Adı da kantodan daha manalı değildir. Keman oktavda akortlu çifte telde çalarken ud beşli aralıkla güy' bir çeşit basso tutardı.
    Yani o da bir nevi alafrangalaşmışlık iddiasında idi. Baloz danslarından soysuzlaşma bir nevi oyun havası argosuydu. Çingene piyasacıların sazla alafranga da çalınabileceği iddiasından doğmuştu.
    Çiftetelli'nin Anadolu'daki yayılabiliş gücünden bazı izler şurada burada zamanımıza kadar sürüklenebilmiştir. Tespit edilebildikleri yakın yıllardan günümüze kadar o hatıra izlerinin de haritamızdan silinmiş bulunmaları kuvvete muhtemeldir. Çünkü esası bir uydurmacılıktan ibaretti ve zevk mahsulü değildi.
    Tekirdağ merkez ilçesinin İncir köyünde bu oyun yalnız kadınlar tarafından kendi aralarında darbuka eşliğiyle yürütülür.
    Bilecik'ten Bozüyük ilçesinin Erekli köyünde görülen Çiftetelli'de beşer onar erkeğin cura eşliğiyle oyun yürüttükleri olur. Gölpazarı ilçesinin Küçük Yenice köyünde de davul zurna veya keman sesleriyle Çiftetelli oynandığı biliniyor. Söğüt ilçesinin Dudaş köyünde bile çiftetelli vardır. Ahır köyünde de oynanıyor. Bozüyük ilçesinin Bozcaarmut köyünde sadece Çiftetelli bilinir. Davul ve kabazurna takımıyla ikişer ikişer oynanarak kadınlar yalnız kendi aralarında yürütürler. (Buradaki Çifte sıfatı oyuncu ikişerliğiyle ilgili olabilir. Havası bulunamadığından İstanbul Çiftetellisi'yle ilişiği olup olmadığı anlaşılamamıştır.)
    Tokat'tan Reşadiye ilçesinin Kızılcaviran köyünde de bir Çiftetelli oynanır. Bu köyde üç oyun vardır. Üçü de taşradan alınmışa benziyor: Tanzara Çiftetelli Hora. Üç beş bölge köyünü göçmenler kurmuşlardı. Reşadiye ilçesinin Çilehane köyünde "Çerkez müzikasıyla oyun" denilip ayrıca Türkçe adı bulunmayan oyuna Çerkes el müzikası eşlik eder. Kız ve erkek birlikte toplu olarak oynarlar. Bütün genç kız ve delikanlılar iyi oyunculardır. Bazı taşra oyunları böylelikle göçmenlikte yer değiştirmişlerse de devede kulak miktarında kaldıkları için Orta Anadolu'da tutunmaları imkânsız addedilmektedir.
    Ordu ilinin kasabalarında Çiftetelli klarnet eşliğiyle iki tarafından oynanır. Kadınlar kendi aralarında oynarlar. Kabadüy bucağında kez' biliniyor. Rize'ye kadar yer yer oynayan kasabalar biliniyor. Samsun merkez ilçesinde Aydın Zeybeği gibi Çiftetelli de oynanıyor. Güneyden meselâ İçel'de yürütülür.

    Çift Güvercin

    ÇİFT GÜVERCİN:
    Erzurum'un çok zarif kadın oyunlarındandır.

    Çift Zeybek

    ÇİFT ZEYBEK:
    Çanakkale'den Ayvalık ilçesinin Kıranburgaz köyünde yürütülen davul zurnalı oyunlardandır.


    Çiğdem

    ÇİĞDEM:
    Anadolu'nun muhtelif bölgelerinde mevsim âdetlerinden olarak çocukların çiçekler toplayıp kapı kapı dolaştıkları çok gezmişlerce hep bilinir. Bunların türküleri de vardır. Yozgat'ın çiğdem pilavı âdeti o cümledendir. Göreneğin seyrinde özel bir raks unsuru yer almamakla beraber pilavı yenildikten sonra çocuklar türlü eğlenceler arasında kendi türküsünün bir ağızdan çağırarak Halay da çekerler. Buna yakın çiçek toplamalı âdetler Türkistan çocukları arasında da hâlâ yaşamaktadır. İki ülkenin bu konudaki müşterek kıdem münasebetleri araştırılmaya değer. Bir zamanların büyüklere ait göreneklerinden kalmış olabilirler:
    Çiğdem geldi kapıya
    Yağ gönderin yapıya
    Yağ olmazsa bal olsun
    Oğlan uşak sağ olsun vs.






    ÇİFT BASMA:
    Çoruh ilinden Yusufeli ilçesinin Kölsak Sarıgöl köyünde 10-30 erkek tarafından tulum eşliğiyle yürütülen Horan çeşididir.

    Çifte Oyun

    ÇİFTE OYUN:
    Afyonkarahisar'ın Emirdağ ilçesinde bu isimde bir oyun vardır.



    Çingâne Oyunu

    ÇİNGÂNE OYUNU:
    Kütahya'nın taklitçi oyunudur.

    Çinge

    ÇİNGE:
    Çağatay metinlerinde hatırası eski olan bir gelenek oralar düğünlerinde vardır. Genç kızlar sıra kurup tef ve türkülerle gelini karşılamak gibi vesilelerde oynarlar. Türkülerde beyit sonları "yar yar" veya "hay evlenk hay" gibi ünlemlerle biter. Çinge işte bu oyunların adıdır. Bizdeki çengilikle kök birliği bulunmuş olsa gerektir.
    Çingene Çengiler
    ÇİNGENE ÇENGİLER:
    İstanbul'da en büyük Çingene düğünü geçen asırda meşhur köçeklerden İsmail için yapılmış bu meydan düğününde yirmi bin kişi bulunmuş cümleye parmak ısırtan oyunlar günlerce sürmüştü. Çengi ve köçek kolları doya doya yarışmışlardı.
    Şair N'bî'nin beyiti:
    Kailiz nağmeşin'sına İstanbul'un
    Çiğner ağzında Yahudileri Çingeneleri
    Fazıl Bey'in (Enderunlu Fazıl) Nedimk'rî şuh eserlerinde Rum ve Yahudi rakkasları ile Çingene çengileri hakiki renkleriyle yaşar: "Başlarına sırma püsküllü beyaz fesler koyan kaşlarına ıtır ş'hîler (şaha ait) sürünen 'teşin atlas üstünde barudî binişleriyle rakseden al baratalar (başlıklar) altın sarısı kaftanlar giyen..."
    Şöyle zannım girmiş on beş yaşına
    Itr-ı ş'hîler sürünmüş kaşına
    Sırma püsküllü beyaz fes başına
    Bir yaraşmıştır ki yahu y'lelli
    (Fazıl Divanı)

    Çingeneler

    ÇİNGENELER:
    Erzurum oyunlarındandır. Bu barda eller taraklanır. Oyun hareketleri bilhassa ileri ve geri yürünülmekten ibarettir. Sıçrama oturma ve çevirme hareketleri de vardır. İki bacak ve ayakların aynı zamanda önemli rolleri bulunması oyunun özelliğidir.

    Çingi

    ÇİNGİ:
    Çingi çengi demektir.
    Çirtik

    ÇİRTİK:
    Parmak şaklatmadan çıkan ses.

    Çiya

    ÇİYA:
    Horon'da ortaya toplanıp ayakları yere vurma.
    Çoban Kavalı

    ÇOBAN KAVALI:
    Erzurum'dan Çat ilçesinin bazı köylerinde her toplantının pek sevgilisi olan sade Barlardandır. Adını türküsünden almıştır. Daha ziyade kadınlar sazsız olarak türküsünü çağırmak suretiyle 8-10 kişilik bir dizi halinde oynarlar. İrticali figürleri Bar'ı çekene ayak uydurulmak özeni içinde yürütülür. Köylü arasındaki sevgi ve dostluğu besleyen türkülü oyunlardandır
    Çorum Halayı

    ÇORUM HALAYI:
    Kıyafet: Cepken (Zılga ve Salta) kuşak (Gayret Kuşağı Tosya Kuşağı) şalvar ve fes giyilir. Fesin üstüne işlemeli kırmızı bir çevre bağlanır. Oyuncunun üzerinde köstekli saat ve gümüşlü kordonu bulunur. Elbise motifleri Selçukî ve Osmanlılık zamanından örnekler olduğu için bu oyunların yüzyıllardır gün gördüğüne hükmedilebiliyor.
    N'me yazdım sokuya
    Gelen giden okuya
    Kızlar şarabe düşmüş
    Tanrı cümle koruya
    Karşıda kürt evleri
    Yayılır develeri
    Oturmuş inek sağar
    Terliyor göğüsleri
    Hey nazından nazından
    Sürmesi gitmez gözünden
    Yaylada Türkmen kızından
    Dönüver meydan senindir.



    Çökçök Oyunu

    ÇÖKÇÖK OYUNU:
    Isparta'dan Şarkikaraağaç ilçesinin Dinek köyünde iki kişi tarafından yürütülür. Oradan bunu bilmeyenler yerlisince pek ayıplanırlar. Oyun esnasında kadın erkek birbirlerini mutlaka seyretmelidirler.

    Çökeri (Küccari?)

    ÇÖKERİ (KÜCCARİ?):
    Çökeri veya Küccari denilen sıra oyunu Van'da da vardır. Gümüşhane'de Koççarı denilen oyun asılda birdir. Buna Köçeri denildiği de olur. "Koç eri" bileşimi olduğu kuvvetle muhtemeldir ki bir oymak adıdır. Bu yolda yer adı da vardır.

  8. #8
    Emine - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik Tarihi
    14.08.2008
    Mesajlar
    20.276
    Konular
    10681
    Beğendikleri
    0
    Beğenileri
    13
    Tecrübe Puanı
    100
    @Emine

    Standart Cevap: Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar

    Dadaş

    DADAŞ:
    Kars Kağızman Sarıkamış ve yörelerinde delikanlılara verilen isim. Dadaşlık Dadaşların erkân ve 'dabı çok ince ve eskidir. Kelimenin aslı "taydaş" olsa gerektir. Güney Anadolu'da ölçüşmek anlamına bir "dadaşmak" fiili vardır.

    Dağlar Halayı

    DAĞLAR HALAYI:
    Urfa'dan Yaylak ilçesinin merkez köyünde düğün ve bayramlarda bilhassa oynanır. 2-4 erkek tarafından davul zurna eşliğiyle yürütülür. Kadınlar da aynen oynarlar
    Dağlı Oyunu

    DAĞLI OYUNU:
    Toplu oyunların en çevik olanıdır. Yiğitçe tavırlarıyla Zeybek oyunlarının en canlısı budur. Bengi oyunu için geniş bir alana ihtiyaç gösteren oyuncular Dağlı'ya çıkabilmek üzere o meydanın üç misli kadar büyüğünü ararlar. Bergama taraflarında çok oynanır.
    Dağlı oyununa en az altı kişi kalkar. Oyundaki çekmeleri idare eden iki "baş"ın birisi başta diğeri ortada yer alır. Oyun figürleri 3-5 esasına göre yazılıdır. Oyuncular bir daire çevirip dururlar.
    1. Yürüyüş: Üçler beşler yapılır. Harmandalı'ndaki gibi olmakla beraber ondan daha çevik olur.
    2. Sekmeler: Üçler yapılır. Beşler ise sol ayak sekerken sağ ayak diz üstüne konur (bir) sağ ayak ileri yere basar (iki) sağ ayak sekerken sol ayak diz üstüne konur (üç) ileri basar (dört) sağ ayak ileri basar ve sol diz üstüne çökülür (beş).
    3. Çapraz: "Üç" yerine sağdan dönme yapılır. Beşte çapraz yapılır: Sağ ayak sol ayağın önüne basar (bir) sol ayak arkadan basar (iki) sağ ayak sağa açılıp basar (üç) sol ayak sağ ayağın kıyısına vurur (dört) sol ayak sola açılıp yere basılır (beş).
    4. Halkadan geriye: Üçler. Geri yürünür: Sağ ayak geri basar (bir) sol ve sağ ayaklar geri basar (üç) sol ayak geri basarken vücut yarım sola döner (dört) sağ ayak ileri basar (beş).
    5. Ayak savurma: Üçler. Sol ayak yere basılır. Sağ ayak ileri uzatılır (bir) yine sağ ayak sağdan geriye savrulur (iki) sağ ayak ileri yere basar (üç) sol ayak sağ ayağın kıyısına vurulur (dört) sola açılır ve basılır (beş). İkinci figürdeki sekmeler yapılır.
    6. Çekme: Üçler. Birinci "baş" birerle kola geçer: Bu çekiliş sekmelerle -ikinci figürdeki gibi- yapılır. Daire bir sıraya gelinceye kadar sekmeler devam eder. Sıra düzelince sağ ve sol ayakta eşme yapılır.
    7. Eşmeler: Üçler. Sonra sol ayak basılı sağ ayak ileri ve geri beş defa eşilir. Yine üç yapılır. Sonra sağ ayak basılı sol ayak ileri geri dört defa eşilir. Beşincide sol ayak yarım sola fırlar ki vücud da beraberdir. Böylelikle tek sıralı saf haline geçilir.
    8. Saftan birerle kola: İkinci figürdeki sekmeler üç defa yapılır ve altıncıdaki eşmeler sağ ve sol yapılır. Soldan geri dönülür. Yine eşmeler üç defa tekrarlanarak eşmeler sağ ve sol yapılır. Yarım sola dönülür. Birerle kol böylelikle yürütülmüş olur.
    9. Geri basma: Üçler yapılır. Sonra geri yürünür. Sağ ayaklar geri sol ayaklar geri. Daire haline gelininceye kadar devam olunur.
    10. İki koldan çekme: Üçler. İkinci figürdeki sekmeler yapılır. Sonra baştaki ve ortadaki "baş"lar bu sekmeler sırasında birbirinden ayrılırlar. Biri sola diğeri sağa çeker. Birerle kol olununcaya kadar devam eder. Üç yapılır sağ ve sol eşmeler yapılır.
    11. Üç yapılır. Sağ ayak basılı sol ayak yarım sola dönülür. Her iki grup sıralı saf haline geçer. İkinci figürdeki sekme üç defa tekrarlanır. Eşmeler sağ ve sol yapılır. Üçler yerine soldan geri dönülür. Yine üç defa sekme ve eşmeler aynen yukarıdaki gibi olur.
    12. Toplanma: Üç yapılır. Sağ ayak basılı sol ayak yarım sola dönülür. Her iki grup birerli kolla geri geri yürürler. Bu hal tam daire olununcaya kadar devam eder. Üçler ve sekmeler yapılır.
    13. Diz çökmeler: Üç yerine sağdan geri dönülür. Ortaya yüz yüze diz çökmelere başlanır: Sol ayak basılı sağ ayak ileri uzatılır (bir) basılır (iki) sol diz üstüne çökülür (üç) sol ayak üstüne kalkılır (dört) sağ ayak geri basılır (beş). Diz çökme hareketi üç defa tekrarlanır.
    Üçler yapılır. Sağ ayak ileri uzatılır (bir) sağ ayak ileri basar (iki) sol diz üstüne çökülür (üç) sol diz biraz kaldırılır tekrar yere çökülür (dört).
    14. Dönme ve çapraz: Üçler. Soldan beş sayıyla dönülür. Dördüncü figür yapılır geri yürünür. Sonra üçüncü figürdeki çapraz yapılır. Oyun selam duruşuyla biter.

    Dah Lenk

    DAH LENK:
    Erzurum'un bütün bucak ve köylerinde oyun çeşitleri merkez ilçesindeki kadar zengin değildir. Nice köylerde iki üç çeşitle yetinilegelmiştir. Bu durum biraz da "pek ehliyetli davul zurnacıların her semtçe tedarik edilememesinden" ileri gelmektedir. Fakir ve ücra bir köyün fazla mütevâzi zurnacısı iki üç basit havadan fazlasını çeviremeyince ora oyunlarının repertuvarı da ister istemez daralıp kalmış olur. Nice köylerde de bilakis zengince kalabilmişlerdir. Meselâ Tercan ilçesinin Pekeriç köyündeki durum böyledir. Bar ve Hançer Barı oranın davul zurnalı karma ve toplu oyunlarından olduktan başka tekli oyunları da vardır. Bu sonuncuların en orjinali Dahlenk adını verdikleridir. Gerek bu oyun gerekse Ördek ve bir de Karşıdan Karşıya adındakiler hep tek erkek tarafından davul zurnayla yürütülürler. Yine tek erkek için olan "Dasni Cors" burada da varsa da mutlaka kemençeyle oynarlar. Dah Lenk adındaki Lenk kelimesi Türkçe'de topal demektir. Dah nidâsı "haydi" anlamındadır. Bileşim "Haydi topal kalk oyna" manasını verir.

    Daldala

    DALDALA:
    Erzurum'un Daldalan dedikleri Bar çeşidi Sivas köylerinin birtakımında da vardır. Adı Halaylar arasında geçer. Havası ve figürleri Erzurum'un Daldalan Barı'nı andırır. Sivas ilinin köy halaylarındandır. Daldala'da oyuncular elele tutuşmazlar. Bellerden sımsıkı kavraşırlar. Başçekenin elinde mendil vardır. Sondaki oyuncu boş kalan elini kalçaya kor. Havası 5/8'lik ölçülerle kuruludur. Tartım fasıl mu*****izin "Türk Aksağı" usulüne uygundur.
    İlk ölçüde oyuncuların belli belirsiz bir diz kırma hareketi yaptıkları sezilir. İkinci ölçünün dörtlük zamanında sol ayak bir adım ileri atılarak ökçe üstüne konur. Aynı zamanda iki diz birden kırılmak suretiyle sol ayak istikametinde tartımlı bir yaylanış yapılır. Bundan sonraki üç sekizliğin birincisinde dizler süratle doğrultulur. İkinci ve üçüncüde hiç kımıldanılmaz. Üçüncü ölçüde o hoş yaylanış bir defa daha gösterilir. Gelen ölçünün dörtlük zamanında sol ayak yerine getirilir ve üç sekizlikte vücut ağırlığı sola yüklenirken sağ ayak da belli belirsiz yerden kesilir. Bundan sonra sağ ayak yarım sağa atılıp ökçe üstüne konur ve dört defa yaylanış yapılır. Bu dört ölçü sürer. Beşinci ölçünün ilk dörtlük zamanında sağ ayak pençesi yere vurulur (sağ ayak ökçe üzerindeydi). Aynı zamanda da gövde bu ayağa bindirilir. Üç sekizlikte sol ayak bir diz kırmasıyla arkaya yukarı fırlatılırken sağ ökçe de yere vurulur. Gelen dörtlükte sol ayak bir adım ileri atılır. Üç sekizliğin birincisinde sağ ayak ökçesiyle vurulur. Diğer ikisinde o vaziyette durulur. Bunu tabip eden ölçünün birinci zamanında yine sağ ayak bir adım geri atılır. Üç sekizlikte sol ayak bir diz kırmasıyla yukarı kaldırılırken sağ ökçeyle yere bir vuruş yapılır. Bundan sonra sol ayak yarım sola atılıp ökçe üstüne konulur. İki sol iki defa da sağ ayak üzerlerinde yaylanışlar yapıldıktan sonra ileri gitme ve geri gelmelerle oyun (yukarıda tarif edildiği üzere) devam eder.
    Daldala'nın Tezleme'si:
    Daldala'nın Tezleme'si denilince oyunun hızlanması anlaşılır. Figürlerde ve musıkide hiç bir değişiklik olmaz. Yalnız zamanların hızlanışı nispetinde oyun canlılığının da arttığı görülür. Ağırlama'dan Tezeleme'ye geçilişin belirli bir zamanı da yoktur. Bu cihet daha ziyade davul zurnanın isteğine bakar.
    Erzurum'un Aşkale bucağında ve Siirt'in Şirvan ilçesinden bazı köylerde Erzurum ve dolayında "Daldalan" denilen Bar böyle isimlendirilmiştir. Oyunun adında olduğu gibi şeklinde de zamanla ve yer yer ufak farklar olmuştur.

    Dallike

    DALLİKE:
    Amasya'da oynanıp adını türküsünden almıştır. Sıra oyunudur. Ağırlama ve Yeğinneme kısımları vardır. Amasya'nın kadın oyunlarından olan "Dımbılgaz"da hoştur ve adını sözlerinden almıştır. "Keleğay" giyimli bir kız tarafından yürütülür. Bunu kadın oynamaz. Yine oranın "Yalel Zamahı" uzak menşei mistik görünen Zamah adlı oyunlara güzel bir örnektir. Havası ayrıdır.

    Dandini

    DANDİNİ:
    Çocukları canlı kukla gibi sıçratıp sevindirmek ve güldürmekle ilk duygu tohumu atılır ki buna "Dandini" denir. Davul sesini taklit eden bir benzektir. Tekerlemede iki üç defa tekerlendiği olur: "Dandini dandini danadan" gibi.
    1. Bebekleri hoplatırken söylenen tekerlemelerde geçer. Hafifçe nağmeli de söylenebilir: Dandini yavrum hoppala paşam.
    2. Düzensiz darmadağınık. Ortalık dandini. Dandini bebek: Yaşına yakışmayacak hafifliklerde bulunanlar için söylenir. Sakallı bebeklere süfehaya (zevk eğlence ve süse aşırı düşkünler) maskara için derler.
    3. Eski başka bir oynatış göreneğine "hobbaca eğlenmek" deyimiyle rastlanır. Bir XIII. yüzyıl metninde bu deyim şöyle tarif ediliyor: "Arkası üstü yatan bir kimse ayaklarıyla bir çocuğa havaya kaldırmak."



    Dasniçors

    DASNİÇORS:
    Erzurum Barlarındandır. Bu oyunda bilhassa ağır başlılık incelik hareketlerde sadelik ve tavırlarda dilbazlık (konuşkanlık) göze çarpar. Adına bakılırsa Kafkas'tan gelmeliği düşünülebilir. İki delikanlı tarafından oynanır. Oyuncuların ellerinde birer mendil bulunur.

    Daşı

    DAŞI:
    Rize bölgesi oyunlarındandır.

    Davaz Zeybeği

    DAVAZ ZEYBEĞİ:
    Kütahya'da sevilmekle beraber Burdur'da da gün görünüyor. Tek Zeybek gibi bu da sözsüz havasıyla oynanır. Denizli ve havalisinin yüzyılları saran yerli oyunlarından başlıcaları Davaz Buldan ve Denizli Zeybekleridir. Adlarını menşelerinden almışlardır. Yiğit mert ve koruyucu bir ruh asilliğiyle dolu insanları temsil eden bu oyunlarda önce birer kişi harekete geçer. Sonra ikişer ve daha fazla kişilerle değişik figürlerde oyuna devam olunur. Kartalımsı yükseliş ve inişlerle bazen dizlerini yere çaldıkça öz kudret ve kuvvetlerini cihana duyurmak ister gibi olurlar. Bütün bu çevreler oyunları türlü tartım (ritim) güzellikleri içinde yüzerek plastik bir estetik yaratmakta âdeta yarışırlar. Durur gibi olan ve -tabir caizse (uygunsa)- heykelleşen anların bile özel heybeti cidden başkadır. Cümlesinin (hepsinin tamamının) ruh kaynağı belli ki kahramanlıktır. Babayiğitlik oyunlarıdır. Figürlerinde Barbaros serenlerinin süzgünlüğünü görmek bile abes (yakışıksız) olmaz.

    Davul Oyunu

    DAVUL OYUNU:
    Anadolu'da kadınlar davul zurna eşliğiyle oyuna kalkmazlar. Davul zurna takımı erkek oyunlarının kahramanlık timsali eşlik çalgısıdır. "Davul zurna" denir fakat "Zurna davul" denmez. Davul öbürüne takaddüm eder (önce gelir) ve hatta bileşik "davulzurna" yazılışı katiyen yadırganmaz. Mehterh'ne ocağının Selçuklular zamanında da geçen daha eski adı "Tabilh'ne" idi ki davul evi demektir. Harzemşahlılar saltanatında davulların asilzade genç beylerce dövülmüş olduğu saray erkanından olarak tarihte biliniyor. Böylece davulun itibarı Şamanlık çağından beri bilinip bu konunun hikâye ve kayıtları uzundur. Türk davulunun başlangıçlarını Orta Asya'nın ilkçağ sonu kağan saraylarında buluyoruz. Davula olan derin bağlılık Türk ses folklorunda aynen yaşıyorsa bunda şaşılacak nokta yoktur. Bizans Anadolu'sunda "koca davul" yoktu yani Oğuzlarla batıya geçti. "Yurağ yani "cura zurna" da beraberindeydi.
    Davulcunun Halay halkası ortasında döve döve veya tek başına (zurnacısı çalarken) oynaması Anadolu'da pek itibarlı bir görenektir. Başlangıcı Selçuklulara kadar çıkıp daha evveliyatı (öncesi) da Asya'dadır. Bir Erzurum köyünün meydanlarında davul döve döve dolaşan tekke 'şıklarından İspanyol seyyahı Klavio henüz XV. Asır başlarında (onların salpak kıyafetlerini de anlatarak) bahsetmişti. Mistiklerden Barak Baba'nın gezgin Tabılhanesi de ayrı hikâyedir (XIV. yüzyıl başları).
    Şimdiki davul oyuncularımızı başta Mahir Karayılan (Dağlı) olmak üzere bütün dünya tanıdı ve birincilik iz'fesiyle övdü. Türk davul oyunu Osmanlı İmparatorluğu'nun serhadlerine (sınır boylarına) kadar yayılmıştı.

    Doğu Anadolu'da "Davul Barı" veya "Davul Oyunu" iz'feleri yer yer var fakat "Bar Oyunu" adı yoktur. Doğuda davul oyunu oyun faslının en sonunda gösterilip bitince davulcu çalgısını yere yatırarak çevreden atılan bahşişler onun üstüne yağar. Eski zamanda davul oyunu sanıldığından çok daha yaygındı.
    Davul Zurna

    DAVUL ZURNA:
    Seyirlik alan gösterisi olarak oyunun en gelenekli ve yaygın eşlikçisi özellikle davul zurnadır. Yiğitlik oyunlarının coşkunluğu onun tartımlı ezgisinden kazanabilişi gibi davul da zurnaya (ekli yazılması borç düşmüş derecede) bağlıdır. "Zurna davul" demek dilimize "çocuk çoluk" der gibi bir terslik sıkıntısı veriyor. Şu halde "davulzurna" ekliliği farzdır. Âhengin nabzı davul nefesi zurnadır.
    Kimi şehirlerimizde en çoğundan yüzyıldır kimisinde elli yıldır üç beş bölgecikte de çeyrek asırdır yani neslimizin gözleri önünde davulzurnalar kayıplara karışmış bulunuyor. Eski İstanbul en yoğunlukla davulzurnalar yatağıydı. On bin yirmi bin takım düğün dernek şenlik ve bayramlarda iş görürlerdi. İkinci yokluğa İzmir merkezi katlandı. Üçüncü bölge Konya oldu. Eski zaman Trabzon'u zengin Mehterh'ne merkezlerinden biriydi. Şimdi bir Rizeli gençten sorsanız size "Bizim tarafta davulzurna bilinmez" cevabını verir ve saf saf "Hiç bir zaman da bilinmemişti" diye düşünüyor görünür. Halbuki en debdebeli Horonlar geçen nesillerde oralarda da davulzurna etrafında çevrilirdi. Dikkat edilirse davulzurnanın kalktığı yerlerde (yerine eğer başka bir çalgı uyarlanamadıysa) meydan oyunları da görünmez olmuştur. Çünkü davulzurnasız Halay tatsız tuzsuz yemeğe benzer kadın oyununa döner. Karadenizimizde Horan ve Horonlara eskilerde ıklığ ve onun yerine zamanla şimdiki kemençeleri gayet iyi ve bol uyarlanamamış olsaydı oyunlar oralarda da sönerdi. Nerede kaldı ki köylerinde davulzurna göreneği de büsbütün yok olmuş değildir.
    Davul zurna azalmalarının tarihteki sebebi ilgalar (yok etmeler) yasaklamalar olduğu gibi klarnetin zurnaya rakip çıkması armonika ve akordeon modaları tarzında yeni heveslilikler de yer yer 'mil olmuştur. Odalarda yütütülen tef ve türkülü kadın oyunları olmasa davul zurnasızlıktan oyunlar daha da yurt çapında zarar görürdü.
    Davul yurtta zurnadan daha boldur. Davul tartımını herkes görenek ve aşkla sever. Meselâ bir Köroğlu vurulsa galeyan (coşma) derhal başlar. "Davul Oyunu" her davulcunun kendi oyunudur.
    Her merkez kendi davulzurnacılarını çoğaltmalı havalarını millî giyim ve figürleri kadar sabit tutmalı çalgı yapımları nicelik ve nitelikçe düzene sokulmalı meraklılar alkışlanmalıdır. Üniversite merkezleri bile yalnız opera tiyatro ve bale temsilleri hem de konserlerle yetinemez. Nerede kaldı ki böylesine kültür ocaklarını kurup tüttürmeye her bucak merkezi en ileri kültür memleketlerinde bile maddeten imkân bulamıyor. Yurt çapında sanat gösterileri köylere varıncaya kadar halk ezgili millî oyun seyirlikleri olacaktır. Prensip budur. Üniversite merkezlerinin millî oyun bayram ve seymenelerinde kolaylıkla usta davulzurnacılar buluşturulamayacağı için ustalardan doldurulmuş teypten eşlikte fazlasıyla faydalanılabilir. Becerikli üç beş tartım anlar genç elde davulzurnalarla sahneye yine de çıkıp oyuncular arasında kendileri çalıyormuş gibi yapar ve ahenkli hareket edebilirlerse dekor gereğince bu da bir çeşit oyun içinde oyun marifeti olur. Seyirciler teyp çalındığının farkına bile varmazlar tecrübeyle sabittir. Kalanı giyim tip seçimi dekor ve oyun hazırlığının üstün inceliğine renk ve ışıklara bakar. (Bu taktirde davul kasnaklarına deri yerine sağır bezler gerilmiş bulunur ve çalıyor görünenler havanın tartımını çomak hareketlerinde iyi kollarlar.) Koreografın orkestralı millî oyun tertipleri ayrı bir konudur bale işidir. Davulzurnacılara kısaca davulcular denilmesi âdetse de zurnacılar kısaltması caiz değildir. Erkek olan davuldur.
    Zurna dişi sayılır sesi incedir. Davulun gördüğü tercih itibarı kutsal menşeinden kalma ve hissiyatla desteklidir. En eski Asya Türkleri bayrak timsaline tuğ ve davula toğ tov (belki buna da tuğ fakat Çinliler ku Hunlar dop) derlerdi. Çoğulu da toğul tovul olabilirdi. Arap dilindeki "tabl" adı bundan muarrebti (Arapçalaşmıştı) muhtemelen.

    Davulzurna Horonu

    DAVULZURNA HORONU:
    "Davulzurna refakatiyle Rize bölgesinde Horon'a çıkılmadığı" iddiası tamamiyle safsatadan (gerçek dışı) ibarettir. Bunun aksini ispat eden en az yarım asırlık fotoğraf belgeleri vardır. "Davulzurna Horonu" adı Rize hesabına başkaca kesin bir hatıradır. Bu oyun şimdi revaçtan düşmüş olabilir. Fakat eskiden sevilip yürütüldüğünü şimdiki Rizeli ihtiyarlardan soruşturup öğrenmek bile mümkündür. Kemençeli Horonların davulzurnalı Horonları büsbütün istihl'fı (yok edip yerine geçmesi) pek eski bir hadise değildir. Trabzon Mehterh'ne'nin eski ünlü merkezlerinden biriydi. Kesin surette bilinen nokta davulzurnalı Horon'un Kars veya Erzurum'dan o Karadeniz bölgemize geçmiş olmadığıdır. Davulzurnalı Horon oraların eski Türklük hatıralarındandı. 7/8'lik Karadeniz havalarını şimdiki çeviklikte çalıp oynatırdı. Başlıca Horon davulzurnalıydı ki bu da en eskiye olan itibara binaendi (dolayıydı).

    Değirmenci

    DEĞİRMENCİ:
    Yozgat'a ait oyunlardandır. Doğu Anadolu'da bu isimde bir oyun derlenmiştir.
    Delibe

    DELİBE:
    Diyarbakır oyunlarındandı.

    Deli Horon

    DELİ HORON:
    Çoruh yakası oyunlarındandır. Köylünün inançla bağlı bulunduğu bir tev'türe (yaygın söylentiye) göre bunun oynandığı yerde 15 yıl hiç kimse ölmezmiş. Adına "Şeytan Oyunu" denildiği de olur. Artvin'de Horon 5 6 ve daha ziyade kişi tarafından dizi halinde oynanır. Halkadan biri idare eder. Ara sıra kışkırtır gibi verdiği kesik ve atik komutalarla arkadaşlarını hareket çeşitlerine geçirtir durur. Komuta yerleri belli olmadığı için oyuncuların sinirli ve hafif komuta hecelerine dakikasında duyup saniyesinde tatbik edebilmek üzere çakı gibi uyanık ve ıssız oynaması şarttır dalgınlık sökmez. Ayak ve hareketlerin çoğu 1 2 3 sayısıyla devam eder. Orada şimdiki halde iki Horon çeşidi vardır en çok bunlar oynanır: Horon Deli Horon.



    Deliko

    DELİKO:
    Kimi zaman "Lorki" adı da verilen oyun.
    Delilo

    DELİLO:
    Tunceli'den Ovacık ilçesinin merkez köyünde bilhassa tekrarlanan sıra oyunlarındandır. Kadın erkek karma halde 6-8 kişilik bir diziyle yürütülür. Bölgenin diğer davulzurnalı oyunları şunlardır: Horan Karaçor Kol Oyunu Devzer Üç Ayak Türk Kızı. Oyun alanında buralara hemen münhasıran (yalnızca) kuzeyden etki indiği bu isimlerden açıkça anlaşılıyor. Delilo oyununa bazı yörelerde Delile de denmektedir.



    Dello

    DELLO:
    Bu Erzurum Barı en az iki kişi tarafından düz diziyle oynanır. Havası baştan sona orta hızdadır.
    Dello Barı'nın yaygınlık ve genişliği kıdemin derinliğine ve mücavir bölgelerde onu şimdi hiç tanımayan yerlerin tanıyan bucaklardan çok olması da o bucaklarda çoktan unutulmuş bulunduğuna delâlet edebilir. Yer yer farklar göstermesi de yaygınlığın eskiliğini teyit eder (doğrular). Sahasında meselâ Kemah'da eskiden beri vardır ve orada şunun gibi sözleriyle de oynanır:
    Dello dello dello can
    Erzincan iki yoldur
    Biri sağ biri soldur
    Daha Doğudan meselâ Çoruh'un Öğdem ilçesinin Ersis köyünde 10-25 erkek tarafından davul zurnayla bir Dello çeşidi her şenlik vesilesinde oynanır.

    Denizli Zeybeği

    DENİZLİ ZEYBEĞİ:
    Denizli'de davul zurna eşliğiyle dört erkek tarafından yürütülen gün görmüş bir Zeybek çeşididir. Mevkiin diğer önemli oyunları şunlardır:
    Alaylar:
    M'niler söylenerek oynanır.
    Kız Oyunu:
    Kadınlara mahsustur.
    Seğmen Sekme:
    Birlikte yürütülen tüfekli oyundur.
    Tavas Zeybeği:
    İki kişilik.
    Tek Parmak
    Yuvarlak



    Depçe

    DEPÇE:
    Urfa'nın bilhassa Viranşehir ilçesinde 5-50 kişi tarafından kız kadın ve erkekler toplaşarak karma halde ve kaval eşliğiyle oynanır. Bir çeşit Halay halkasıdır. Yerli halk bu oyunun cemiyet arasında birlik ve dayanışma doğurduğuna samimiyet ve güvenle inanıyor.

    Depki

    DEPKİ:
    Hatay bölgemizde Halay tabiri öteden beri bilinmekle beraber sıra oyununa oralarda Depki ve bunun davul zurna desteğinde coşkunlukla oynanmasına "Depki depmek" deniliyor. Nağmesi ve aksak tartımlarıyla en kesin millî oyunlarımızdan bir koldur. Etkisi ad nağme ve figürleriyle Lübnan ve Bağdat'a kadar bütün güney komşularda ve Türk sekenenin köylerinde hâlâ yaşamaktadır. Her yerde davul zurnalıdır.
    Depki adının depmek (tepmek) fiiline bağlılığını Antakyalılar biliyor. Halep ve civarı halkının "Dipki" telâffuz ettiği Tepki adı gibi oyunun havasının tavır ve şekli de Anadolu ağzındadır. Tepki kelimesi oyun anlamıyla en eski Türkçe sözlüklerde tesadüfen yer almamış olabilir. Fakat Tepgi Tepki Depki iml'larıyla yurttan dil derlemesi ciltlerinde mehmuz (mahmuz) anlamında olarak kelime vardır. Oyunun başlangıçta "mehmuz şıkırdatmak" ve bunun ses tartımından faydalanılmak üzere tepiniş" figürünü oralarda bir Halay çeşidi halinde esas tutmuş olduğu tahmin edilebilir: Mehmuz oyunu anlamını istidl'l edebiliriz (ortaya koyabiliriz). Oyunda an gelir ki oyuncular başbaşa kümeleşerek sert sert ve tartımla tepinişirler. Âdeta atların eşinmesini andıran taklitçi ve hırslı ayak çalmalarıyla bir hareketi toprağa mıhlamaya çalışır görünürler. Sık sık tekrarlanan coşkun figür oyunda budur. Adında da aynı mecaz gizli olsa gerektir.

    Depmek

    DEPMEK:
    Tepmek.

    Derbendî

    DERBENDÎ:
    Kars'ın tanınmış oyun havalarındandır.

    Dereli

    DERELİ:
    Harmandalı Zeybeği. Batı Anadolu'da vardır.

    Derviş

    DERVİŞ:
    İstanbul'da erkeklerce oynanan bir eğlence oyunu olduğu işitilmişse de hakkında hiç bir bilgimiz yoktur. Her halde şaka mahiyetinde yeni bir tertip olmalıdır.


    Deveci

    DEVECİ:
    Bergama'dan bir raks çeşidinin adıdır. Kadın oyunlarındandır.


    Deveci Emmi

    DEVECİ EMMİ:
    Sivas'tan bir halk oyunudur. Adını türküden alan oyunlardan birisiyse Konya'nın Deveci türküsü ile ilişiği olacağına ihtimal verilebilir.

    Develi

    DEVELİ:
    Adını türküsünden alan oyunlardandır. Konya'dan meselâ Bozkır'ın Akçapınar köyünde geçen şu üç oyundan biridir: Develi Zeybek Milli Oyun. 23 ve 5 kişi imkân nispetinde uzlaşıp belli etmeksizin taklitleşerek birlikte oyuna girebilirlerse de her biri yine de müstakil kalırlar. Kadınlar kendi aralarında oynarlar.
    Konya bölgesi oyunlarından çoğunun belirli ad ve tertipleri yoktur. "Oyun" genel adıyla her kıvrak türküye ayak uydururlar. Figürler irticali olup tutulmuş bazı belirli tavır ve hareket motiflerini oyuncu sözlerdeki mana anlarına uygun düşecek surette sürenin şu veya bu noktasında tecrübe dairesindeki kabiliyetiyle kaynaştırıp geçer az sonra bir başkasına benimsetir vs. Birkaçı bir arada oynuyorlarsa irticale rağmen şaşılacak bir anlaşma taklitçiliğiyle birliği elde tutarlar. An olur ki tek oyuncunun çevrili birkaç boy aynasından seyredildiği intibaı uyanır. Fark elbiselerinin biçim ve renk ayrılıklarına inhisar ediyormuş gibi olur. Genç kız ve gelinler arasında bu derecelerde anlaşmış oyun meraklıları bulunur ve çevrede hayranlıkla tanınırlar. Çoğu zaman oyunun adı türkünün sözlerinden mülhemdir (ilham alınmıştır). Meselâ Ilgın ilçesinin Belekler köyünde gün gören dört oyun havasının adları bu cümledendir: Konyalı Develi Alime Suyarı.. Def ve kaval eşliğiyle iki kişi tarafından yürütülen bu havalarda bazen bir kadın bir erkek birlikte olarak da hususi mecliste oynayabilirler.
    Çoruh ilinin Öğdem ilçesinden Ersiz köyünde tek erkekçe ve davul zurnayla yürütülen bir Develi oyunu vardır dolay köylerde de oynarlar.
    Çanakkale'den Ayvalık ilçesinin Tanuş köyünde Develi oyunu iki kişi tarafından çalgısız olarak yani sadece türküsü söylenip oynanarak yürütülür. Erkeklerce oynandığı biliniyorsa da kadınların da kendi aralarında ihm'l etmedikleri açıktır.

    Deve Oyunu

    DEVE OYUNU:
    Çocuk oyunlarındandır. Çocuklar halkalanır ellerini birbirlerinin omuz başlarına korlar. Birisi dairenin ortasında durur. Başka bir çocuk grubu da dairedekilerin omuzlarına çıkıp üst bir halka katı kurarlar. Ortadaki çocuk olduğu yerde fırıldanırken iki katlı daire kendi kendine söyledikleri türküye adım uydurarak döne döne yürürler. (Üst kat tabiatiyle ayaklar omuzlarda sabit ve eller yan omuzları kavramış olarak döner.) Biraz sonra binik çocuklar inerek alt katı kurar ve bu sefer alttakiler onların omuzlarına çıkarlar. Oyun bu surette sürer. Meselâ Mihalıççık'ta vardır (Eskişehir). Çift katlı oyun deve gibi heybetli bir yükseklikten gösterdiği için adı oradan gelir.
    Bu Deve Oyunu çocuk oyunu değildir. Hayvanı taklit edici tertiptir. İzmir'in Karaburun ilçesinde vardır. Akdeniz bölgemizin nice köylerinde ve yer yer Orta Anadolu'nun olduğu kadar doğudan meselâ Van ilinin Erciş ilçesi köylerinde hep Deve Oyunu adıyla semt semt aynı tertipte olarak yapılır. Seyrekleşmiş bulunması unutulmalara ve kıdeme delâlet eder. Filhakika ortaçağ tarihinde de izleri vardır. Her yerde toplu yapılmakla beraber çalgısız oynandığı için yerlisince yarı sportif mahiyette sayılıyormuş. Halbuki idmanla ilişiği olmayıp bilakis gösteri ve eğlence mahiyetindedir.

    Devzer

    DEVZER:
    Tunceli'den Ovacık ilçesinin merkez köyünde kadınlı erkekli yürütülen sıra oyunlarındandır.



    Dımı Dımı

    DIMI DIMI:
    Antalya'nın Akseki ilçesinden Alaçeşme Geriş ve başka köylerinde 2 veya 4 kişi tarafından yürütülen oyunlardandır: Sallama Döneley Sektirme ve Dımı Dımı.
    Burdur bölgesi köylerinde kadınlar leğen bakır yahut başka bir kaba vura vura çaldıkları ve bazen türküsünü de çağırdıkları havalara Dımıdan derler ki oyun havasıdır. "Dımı Dımı" da o türküden taklitçi bir ad bir onomatopedir (Yansım addır). Türlü ötümlü kaplara tartımla el çalarak oyuncuyu desteklemek göreneğinin Anadolu'da Ege Bölgesi kadınlarına münhasır kalmadığı da biliniyor. Kadın meclisine erkek çalgıcı alınamayacaksa ve kadın tefçi o mühlet (süre) için hazır değilse böyle cisimlerden biri ele alınır.

    Dik Bar

    DİK BAR:
    Erzurum'dan İspir ilçesinin Hünüt köyünde tutunulan ve tutulan sıra oyunlarının başında gelir ki diğerleri şunlardır: Hançer Barı Hemşin Sık Saray Temur Ağa Üç Ayak. Davul zurna veya tulum eşliğiyle oynarlar. Burada kadınlı erkekli karma oyun yoktur. Karadeniz oyunlarıyla da yakınlık gösterirler. Aynı ilçenin Kırık köyünde şunlar vardır: Aşırma Dört Ayak Düz Bar Mero Sürmene. Bu oyunlara grenata (klarnet) zurna tulum veya koyun kavalı eşlik eder. Bu sıra oyunlarını kadınlar da kendi aralarında yürütürler.

    Dikdiki

    DİKDİKİ:
    Onomatopedir. Ankara'nın bazı köylerinde oynanır.

    Dik Horan

    DİK HORAN:
    Ordu ve Samsun'un daha ziyade köylerinde vardır. Karadeniz kısmında Horon değil Horan denilir ve kelimenin Bahr'ül Garaib tercümesindeki Türkçe'ye ait en eski iml'sı bu Horan'dır (XV. yüzyıl).
    Samsun'un Bafra ilçesinde Sarıkız (çift zurna ile oynanabilir) Dik Horan Atlama sıra oyunları doğu tarafından gelme olarak kullanıldığı gibi mübadele göçmenleri dolayısıyla şu Rumeli oyun havaları da vardır: Cigos Salınık (Rumeli Karşılaması) Hora Kabadayı Sırto Kasap Viran Dağlar Sabakalun Kahvesi vb. Bafra mıntıkasında kız oynatma âdeti hiç yoktur ve yaşlılarınca hatırlanmıyor.
    Dik Oyun

    DİK OYUN:
    Sivas'tan Divriği ilçesinin Örenik köyünde davul zurnayla yürütülen bir toplu oyundur. Erkek oyunu olmakla beraber kadınlar da kendi aralarında oynarlar. Adına bakılırsa Halay erkânından iyice ayrılmış görünür. Başka köylerin Dik Halay tertibiyle karıştırılmaması gerekir. Dik Halay diyen köyler sonuna kadar Alevî kalmışlardı ve oyunu kadınlı erkekli karma halde yürütebilmişlerdir. Bu köylerde aynı uysallık bir alışkanlık halinde düğün ve şenliklerde hâlâ da devam ediyor. Halbuki Dik Oyun denilen Örenik Köyü tertibinde kadınlar yer almaz. Dolayındaki köylerde de durum böyledir.

    Dilân

    DİLÂN:
    Erkek ve kadınların dizilerek düğünlerde karşılıklı oynadıkları bir Halay çeşididir ki Gaziantep'in Harat köyünde ve Malatya'da vardır. Aynı isimdeki bir oyun Diyarbakır'dan Osmaniye ilçesinin Hilar Salman gibi bazı köylerinde vardır. Buralarda yalnız kadınlarca oynanır ve türküsü vardır. Tek kadın tarafından da türküsüyle yürütülebiliyor. Dilan Halayı da denir.

    Dilican

    DİLİCAN:
    "Dil-i can" Kars'ın tanınmış oyun havalarındandır.




    Dilipiti

    DİLİPİTİ:
    Kelime "çıtıpıtı dilli" anlamındadır. Elazığ merkez ilçesinin çoğu köylerinde tekli çiftli veya sıralı oyun çeşitlerinden üç beş tip kullanıldığı halde oyuna düşkünlük göstermemiş bazı köyler de vardır. Meselâ aynı merkez ilçesinin Bızmişe köyünde kadın ve erkekler ne oyun ne de çalgı kullanmazlar düğünlerde sadece tef döğüp Koşma dedikleri oyunu yürütüyorlarmış. Buna karşılık Ergani Maden köyünde türlü oyun çeşitleri sayılıyor: Dik Halay Dilipiti Halay Dik Kırma İlyan Küdük Karga Şive Kırmak Üç Ayak. Bunlar davul tef ve kaval ile oynanırlar. Sıra oyunlarını şehirde yalnız erkekler çoğu köylerde ise kadınlı erkekli yürütürler. Tek oyun kız ve kadınlara mahsustur aralarında oynarlar. Kövenk köyünde Halay ve Üç Ayak vardır. Dilipiti adı çıtıpıtı vezniyle onomatopedir (yansımadır).
    Dillân

    DİLLÂN:
    Malatya'nın Pötürge ilçe merkezinde gün gören iki oyundan biri bu diğeri Üç Ayak'tır. Erkek oyunları olmakla beraber dizide kadınlar da yer alabilir. 2-15 kişi davul zurnayla yürütürler. Dill'n oyununa Malatya köylerinde Malatya Halayı da derler. Dill'n ve Dill'n aynı oyun olmakla beraber semtlere göre ayaklarında da yabancının görebilmesi güç ve adında olduğu kadar küçük farklar zamanla belirmiştir.
    Siverek Dill'nı oyun havası nağmelerce kez' hafifçe çeşitlenmiş olmakla beraber tartım hep birdir.
    (Kastamonu'dan doğuya doğru gidildikçe oyun davulunun çapça küçüldüğü fakat kasnağın uzunlaştığı görülür. Meselâ bir Malatya davulu şu ölçülerde görülmüştür: Kutur (çap) 50 ceviz kasnak 38 cm. Deriler oğlak veya teke derilerinden olur. Çomak dedikleri tokmak kayıştan olup vuran yüzü iki çentiklidir. Tutulan kısım 2 ikinci tümsek 6 ve yuvarlak tepesi yine uzunlamasına 4 cm'dir. 40 cm olan sol el çubuğuna gelince bu yılgındandır. Zurnanın fazla bir özelliği yoktur cura denilen boydandır.)
    Dipçik

    DİPÇİK:
    Seyhan'ın Bahçe köyü ve dolayında özel türküsüyle düğünlerde yürütülen toplu oyuna Dipçik denilmektedir.

    Diringi

    DİRİNGİ:
    Kars'ın tekli erkek oyunudur.

    Diz Çökme Ve Sekme

    DİZ ÇÖKME VE SEKME:
    Kütühya oyunlarındandır. Simav'ın Gebeler köyünde ikiden fazla kişi tarafından davul zurnayla oynanır. Bu köyün kadınlarına mahsus oyunu "Yıldırmaca" dır.


    Diz Kırma

    DİZ KIRMA:
    Bingöl'ün Kiğı ilçesinden Çerme Köyü ve dolayında kadınlı erkekli 3-17 kadar kişi tarafından karma halde davul zurna veya saz ve tef eşliğiyle yürütülen sıra oyunudur.



    Doğru Oyun

    DOĞRU OYUN:
    Isparta'nın Yalvaç ilçesinde pek tutulmuş durumdaki iki oyun cerbezeli (güzel söz söyleyen) dilbazlıklarıyla (gönül eğlendirmeleriyle) bilhassa dikkati çekerler:
    1. Doğru Oyun
    2. İğri Oyun.
    Birincisi iki kadın tarafından oynanıp gelin kocasının evine gelince oğlan tarafından olarak gelin bu oyunla karşılanır âdettir. İğri (Eğri) Oyun'da ise iki kadının sekiz kaşıkla Doğru Oyun arkasından geline sağlık dilemesi ayrıca görenektir. Bu semtte Konyalı ve Balıkesir Zeybeği erkeklerce ayrıca kaşıklarla yürütülür. Oyuncuları oyuna kaldırmak âdettir. Kaldırılmazsa güceniklik çıkar.
    Dokuzlu

    DOKUZLU:
    Gaziantep oyunlarımızdandır.



    Dolama

    DOLAMA:
    Çanakkale ilinin Bayramiç ilçesinde tek kişi veya 15-20 erkek toplu olarak davul zurna yahut kırnata (klarnet) tef ve dönbelek (dümbelek) ile Dolama oynarlar.
    Yine Çanakkale'nin Ezine ilçesinde Dolama oyunu 30-50 kadar kadın tarafından dümbelekle yürütülür. Bu ilçenin Ak köyünde kadın erkek karma halde de "Alay" çekerler.
    Dolaşık

    DOLAŞIK:
    Afyonkarahisar ile Emirdağ ilçesinde gün gören oyunlardandır. Düğün bayram ve özel toplantılarda yer alan diğer bölge oyunları şunlardır: Düz Ayak Kaydalama Karakoç Oğlan Sallama Halay vs. Bunlar tef ile oynanan ikişer kişilik oyunlardır. Kadın erkek ayrı ayrı oynarlarsa da karma halde yapıldığı da bazen olur.

    Dolayı Horan

    DOLAYI HORAN:
    Trabzon'dan Maçka ilçesinin Laldoy köyünde Dolayı Horan Horan Titreme Horan ve Yukarı Horan şekilleri davul zurna yahut kemençe veya tulum ve hatta kaval ile oynanılabiliyorlar. Bayram düğün harman zamanı günlerinde ve işçi çalıştırmakta icra edilmeleri görenektir. Halekeye (halkaya) 2-150 kişi girebilir.

    Dombaycıoğlu

    DOMBAYCIOĞLU:
    Devrek ilçesinde oynanır. Adını türküsünden almıştır. Buranın başka bir oyunu da Tuğlama'dır. İkisi de ikişer kişiliktir: Bir kadın bir erkek yahut iki kadın. Yalnız davul eşlik eder.
    Döne

    DÖNE:
    Kars'ta kadın erkek birlikte oynarlar.

    Dönme Oyunu

    DÖNME OYUNU:
    Tekirdağ merkez ilçesinin İncir köyündeki bu oyun hem kadın hem de erkeklerce ayrı meclislerde yürütülür. Figürü dönmek'tir. İl've edelim ki dolayın asıl yerli oyunu olup batı tarafından göçmenlerce gelmiş değildir. (Ortaçağ Türk oyunlarının başlıca figürlerinden biri fırıldanmaktı.)
    Dörderleme

    DÖNME OYUNU:
    Tekirdağ merkez ilçesinin İncir köyündeki bu oyun hem kadın hem de erkeklerce ayrı meclislerde yürütülür. Figürü dönmek'tir. İl've edelim ki dolayın asıl yerli oyunu olup batı tarafından göçmenlerce gelmiş değildir. (Ortaçağ Türk oyunlarının başlıca figürlerinden biri fırıldanmaktı.)

    Dört Elli Oyun

    DÖRT ELLİ OYUN:
    Soma'dan 3 km. ötedeki bir dağ eteğinde yaslanık Tarhala köyünde yürütülen ve hususiyle kiraz bayramını şenlendiren "Dört Elli Oyunu" çok hoştur. Bunu erkekler ayrı oynarlar. Dört kişilik oyundur. Köyün kızları da bilhassa "Koyun Yatırma" oyununu karşılıklı iki sıra halinde yürütürler. Köyün kendine mahsus olan 20-25 kişinin söylediği 18 figürlü 12 besteli ve beş saat süren millî oyunu da gelenekli teşkil'tı olan köy odasında öğrenilir. Türkü ve üç ayrı oyun için en az beş yıl çıraklık gerekir. Bu oyunlar eskiden düğünlerde yapılırmış. Oyunu baba oğul karşılıklı oynadığı gibi sakallı ihtiyarların oynaması da tabiî görülür ve bilip oynamayan çok ayıplanır. Kadınların da 20 kişiyle yürüttükleri ayrı bir millî oyunları vardır. Bunu yılda bir kere Kurban Bayramı'nın Arefesinde yaparlar. Bu köyde Ramazan ve Kurban Bayramı'ndan başka Uçurtma Bayramı Kiraz Bayramı Çağın Bayramı Koyun Yatırma Üzüm Bayramları da vardır.



    Dört Kız Oyunu

    DÖRTLÜ OYUNU:
    Urfa'nın dört kişilik erkek oyunudur. Esas eşlik davul zurna olmakla beraber bağlama desteğinde de yürütülebilir.
    Ayaklarında kırmızı yemeni başlarında evde örülme külahlar sırtlarında sarı çiçekli oyalı ve el işi düğmeli mintanlar. Onun üstünde eteği belden aşağı uzunca ve kollu bir çeşit ceket fakat sırt ve göğüs kısımlarında işlemeler yenlerde de aynı açık renkten iki sıra zırhlı süsler var. Bu bir nevi açık göğüslü duran abanın altındaki uzunca ve bolca şalvar da aynı koyu renk kumaştandır. Özenli yerli giyim işte budur.
    Oyuna başlarken ikişer ikişer karşılıklı bir halka kurarlar. Kollar baş hizasında kalkık durmakla beraber eller birbirine çatışmayacak kadarlık mesafededirler. Ayaklar önce yan yanadır. Küçük adımlar için ileri geri açışır ve yine bitişirler. Sağ ellerde al ve sol ellerde ak çevreler bulunması makbuldür. Duruşlar erkekçedir.
    Önce kollar sonra beden ve son olarak ayaklar harekete geçerler. Davul zurna çabuklaştıkça hız da kıvraklaşır. İdareci durumundaki bir oyuncu al mendiliyle havayı burgulamaya koyulunca mendiller döner döner atlamalar olur mendiller omuzlara sonra gözlere sürülecektir.
    "Düzey Oyun"a geçilir. Sımsıkı kenetlenmişlerdir. Kollar parmaklar perçinlidir. İşte bu külçe ağır ağır kımıldanmaya başlar. Yavaş yavaş hareket bütün vücudu sarar. Başlar dik bakışlar keskindir. Az sonra ayaklar harekete geçer. Adımlar açılır. Tek ayak derken Çift Ayak'a geçilir. Üç Ayak'ın hızı yetmeyip Dört Ayak'a geçilir. Sol ayak adımları olur. Sağ ayakların tekme atılırcasına fırlamaları olur... "Urfa bir yana düşer" havasına davul zurna geçince oyun büsbütün kıvraklaşır. Seyirciler bile tempo tutarlar. Usta vücutlar artık yaylanmıştır.
    Sıra Kılıç Kalkan oyununa gelebilir. Zurna bir döğüş havası alır. Kalkan bulunmazsa onun işini de kılıç görebilir. Birinin tuttuğu kılıçları iki mübariz (döğüşçü) kabzalarından tutup çekerler kınlar onun elinde kalır. Kılıçlar havada döner vücutlar yaylanıp fırlayış gücünün en hoş örneklerini gösterirler. Savaşçıların yere yatar gibi birer vaziyet aldıkları bile olur. Sonra eskisinden daha kuvvetli bir davranışla yeniden kalkarlar. Figürlerin sonunda iki mübariz kılıçlarını atıp sevgiyle kucaklaşırlar. Çünkü bu bir talimdir. Biri asil dost diğeri asil düşmandır.
    "Dörtlük" adı verilen bu oyun yalnız erkeklerce düğünlerde yürütülür. Oyuna adını verdiren dört figür şunlardır:
    1. Ağır
    2. Orta Kısım
    3. Harbî
    4. Düz Kısım.
    Dörtlü Oyunu'ndan birkaç müşahede (gözlem) notu: Sağ ellerde al sol ellerde ak mendillerin görünmesiyle ve erkekçe karşılıklı duruşulmayla başlayan hareket Urfa'nın ayrı bir oyun çeşididir. Önce kollar sonra gövde ve nihayet ayaklar harekete koyulur. Davul zurna çabuklaştıkça oyun da kıvraklaşır. Yürüyüşün idarecisi al mendiliyle havayı âdeta burgulandırır. Mendiller döner. Dönüşler atlayışlar olur. Mendiller önce omuzlara sonra da gözlere sürülür. Renkleri millî renklerdir. Onları taşımaktan ayrı bir gurur duydukları bütün iç açıklığıyla besbellidir.
    Dringi

    DRİNGİ:
    Bayburt'ta seyri mümkün Barlardandır. 2 erkek 2 kadın tarafından yürütülür. Zarurette tek erkek de oynayabilir. Diringi de yazılır. Kars'ta aynı adda bir oyun vardır.



    Dudunaman

    DUDUNAMAN:
    Sivas'ın Hafik ilçesinden Mamuğa köyünde oynanan Halay çeşitlerindendir. Diğerleri Düz Halay Maro ve Üç Ayak'tır. Oyuna kaç kişi mümkünse katılabilir. Kadınlar kendi aralarında yürütürler. Karmalık görenek değildir. Anılan oyunların dördü ve köy delikanlıları arasında orada pek sevgililerdir.

    Dudum

    DUDUM:
    Sivas ilindedir. Şehir ve köylerde çoğunlukla kadınlar tarafından "Dudum" türküsü söylenilmek suretiyle çekilen bu Halayın iki kısmı vardır:
    1. Ağırlama
    2. Hoplatma.
    Dudum Halayı Ağırlaması:
    Ağırlamada oyuncular el ele tutuşup hilâl şeklinde bir dizi kurarlar. Saz "A" kısmını çalarken birinci zamanın ilk yarısında yarım sağa dönmüş bulunarak sağ ayağı kısa bir adım attıkları gibi sol ayağı da temponun ikinci yarısında arkaya yukarı fırlatıp adıma hazır kılarlar. (Sol ayak fırlatılırken sağ ökçe de fantezi kabilinden hafifçe yere vurulur.) İkinci zamanın ilk yarısında sol ayak kısa bir adım ileri atılır. İkinci yarısında sağ ayak arkaya yukarı fırlatılıp adıma hazırlanırken sol ökçe de iş olsun diye hafifçe yere vurulur. Üçte sağ ayak yine kısa bir adım ileri atılarak sol adıma hazırlanır. Dördüncü zaman sol ayak sağın yanına getirilir ve hafifçe yere vurulur. Saz "B" de gösterilen kısma geçince birinci zamanda sol ayak kısa bir adım sola geri alınır. Sağ ayak da ökçe üzerinden "ayak ucu yukarı kalkık" vaziyete getirilir. İkide sağ ayak ucu sola oynatılır. Üçte sağa dörtte sola oynatılır. (Elele tutuşuluş vaziyetine göre oyunun cephesi yarım sağa yönelmiştir.)
    Musiki tekrar başa dönünce; birinci zamanın ilk yarısında sağ ayak (ki ökçe üzerindeydi) pençesiyle yere basılır. Zamanın ikinci yarısında sol ayak arkaya yukarı fırlatılarak adıma hazırlanır. (Ayak ucu hareketlerine müv'zi (paralel) olarak gövdeler de hafifçe sağ ve sola döndürülür.)
    El Bırakma:
    Ağırlama böylece devamdayken "Başçeken" ellerini bırakıverir. Diğerleri de onu taklit ederler. Şimdi sol kol dirsekten kırılıp el ayası içerde olmak üzere göğüs hizasına kaldırılır. Sağ kol da el arkası içerde kalacak surette sağa geri götürülür. (Kalçaya konulduğu da olur.) Yürüyüşlerde ayak hareketleriyle bu şekilde anlaşıp uzlaşan kollar duruşlarda şöyle olur: Sol ayak kısa bir adım sola geri atılırken sol kol göğüs hizasından indirilip sola geri götürülmekle sağ da ona paralel surette hareket ettirilmesiyle bu tavır figürü daha da alımlı bir hale sokar.
    Çepük Çalma (El Çırpma):

    Dudum Halayı'nın Ağırlama'sında eller bırakıldıktan sonra iki yerde el çırpılır. Duruş vaziyetindeyken yapılan bu el çırpmaların ikisi de sağ ayak ucunun sola oynatıldığı zaman düşer: "B" kısmınının ikinci zamanı başında sol ayak hizasında yapılan ilk el çırpmadan sonra üçüncü zamanda sağ ayak ucu sağa oynatılırken sol el sağa yukarı göğüs hizasına kadar kaldırılır. Sağ el de sağdan arkaya doğru çeyrek dairelik bir kavis çizer. Dördüncü zamanın başında sol el sol ayak karşısına kadar sola aşağı indirilmek ve sağ el götürüldüğü kavsi takiple geri getirilip ikinci defa el çırpması yapılır. Bundan sonra saz başa oyuncular da yürüyüşe geçerler.
    Hoplatma:
    Dudum Halayı'nın Hoplatması musiki zamanlarının ve oyun hareketlerinin hızlanıp yürükleşmesinden başka bir şey değildir.
    Dudum veya Duduş Halay havasına şehirde Üç Ayak adı verilir. Havası şehirde ve köyde epey farklıdır. Sözleri de vardır ve şöyle başlar:
    Pınardan dudu geçti
    Meselâ Sivas'ın Kangal ilçe merkezinde eldeki her hangi mahalli bir çalgıyla yürütülebilir. Çoğu zaman kadınlar nadiren erkekler tarafından oynanır. En az 3 kişi olmak üzere imkân nispetinde çok oyuncu yer alır.

    Durik

    DURİK:
    Duruyoruz. Diyarbakır oyunlarındandır.

    Durna

    DURNA:
    Turna ile birdir. Kars'ın tekli oyunlarındandır. Erkekler arasında oynanır.

    Durnalar

    DURNALAR:
    Sivas'ın Durnalar Halayı'nı yalnız kadınlar oynar. Düğünlerde sıra gezmelerde herfenelerde Düz Halay gibi Durnalar da bellibaşlı bir eğlenti vesilesi olur. Tef tartımlarıyla birlikte türküsü de söylenerek yürütülür.
    Halay Kısmı:
    Durnalar'ın Halay Kısmı "Yakışır allar sana" daki gibidir. Halay kısmı; "Durnam yeridi yeridi" mısrasının sonuna kadar devam ettikten sonra Durnalar'ın Oynatması başlar.
    Oynatma:
    Notanın "B" işaretli fıkrası başlayınca kadınlar ellerini bırakırlar ve bir turna katarını andıracak surette Başçeken'in gerisinde dizili dururlar. Musiki Oynatma kısmını çalarken her zamanın ilk yarısında sağ ayak çok kısa bir adım ileri atar ikinci yarısında da sol ayak pençesi sağ ökçe arkasına getirilir. (Sol ökçe kalkıktır.) Bundan sonra sol ayak pençesinden kuvvet alarak sağ ayağı tekrar küçük bir adım ileri sürerler. Bu esnada elleri göğüse yukarı kaldırılmış olduğu halde her zaman başında parmak çıtlatarak bir sağa bir sola oynatırlar. Yahut da ellerden biri sola aşağı oynatılırken diğeri sola yukarı hareket ettirilir. Bu figürü şu şekilde yapanlar da vardır: Oynatma kısmının her hangi bir zamanında sağ ayak ileri atılıp sol ayağın pençesi sağ ökçe yanına getirilirek ayak değiştirmeye hazırlık yapılır. İkincide yine sağ ayak ileri atılarak vücut onun üzerine bindirilir ve sol ayak yerden kesilip adıma hazırlanır. Üçte sol bir adım atılır ve sağ ayak yerden kesilerek adıma hazırlanır. Bundan sonra tekrar sağ ayaktan başlayan yürüyüş yukarıdaki gibi devam eder.
    Halay takımı usta oyunculardan kurulmuşsa o taktirde Oynatma figürü pek basitleşir. Bu durumda her zamanda sağ ayak ileri atılıp sol onun yanına getiriliverir.
    Tekrar Halay Kısmı:
    Oynatma'nın bir müddet dev******* sonra Durnam (türküsünden deyişler değiştirilerek) sesle tekrara başlanır. Oyuncular derhal el ele olmuşlardır. Baştaki Halay kısmı böylece eskisi gibi yürütüldükten sonra Oynatma kısmı bir daha alınır ve oyun devam edip sonunda da bağlanır.
    Durnalar Halayı

    DURNALAR HALAYI:
    Yozgat'ın bu isimdeki halayı epey değişiktir.
    Durun (Durgun) Çoruh

    DURUN (DURGUN) ÇORUH:
    Durgun sıfatı Artvin'de "Durğun" ve "Durun" söylenişini edinmekte gecikmemiştir. Durgun Çoruh Artvin oyunudur. Diğer ve eski adları Düz Horon veya Âdi Horon olup bunlar da kullanılıyor. (Âdi sıfatının buradaki anlamı "bayağı" demek değildir. Küçümseme ifade etmez. Biteviyelik (monotonluk tekdüzelik) ve düzlük anlatır. "Sade" demiyoruz çünkü figürler çok oyalıdır.)
    Düğün Barı

    DÜĞÜN BARI:
    Erzurum'dan Hınıs ilçesinin Karaçoban köyünde davul zurna ile bunlar bulunmadığı taktirdeyse sadece tef ile kadın erkek elele tutuşularak kalabalık halde yürütülen oyundur. En az 5 kişi olmak üzere kaç hevesli varsa cümlesi dizide yer alabilirler. Yerin genişliğine göre halka kurarlar. Erzurum Barlarına çalar.



    Düz Ayak

    DÜZ AYAK:
    Erzincan'ın Kemah ilçesinde yerin genişliğine göre az veya çok sayıda erkekler halka kurarak düğünlerde davul zurnayla bu oyunu da yürütürler. Halkaya katılarak sırasını savmamış hemen kimse kalmaz. Sıra Barlardan olup esas itibariyle erkek oyunudur. İlçenin Tan köyü gibi yerlerinde kadınlı erkekli 3-20 kişilik diziler halinde karma olarak da yapılır. Davul zurna edinilebilmiş olan her vesilede bu çalgıların coşturduğu yiğitlik hatıraları sıra oyunlarının hareketiyle gönüllerde paylaşılır.

    Düz Bar

    DÜZ BAR:
    Kars'tan Posof ilçesi oyunlarının başında gelir. Diğerleri şunlardır: Karabağ Karşı Beri Kol Oyunu Kol Sarma. Bunlardan Düz Bar toplu oyun olup adını dizili tertibinden almıştır. Tek ve karşılıklı oyunlarda kadınlar da yer alır. Davul zurna mey eşliğiyle oynarlar ki burada mey çalgısına ney diyorlar. Baharı kutlamak üzere kadınlar "seyran" dedikleri kır eğlencesine elverişli bir yerde yakın köylerde toplaşınca bu oyunlara da bilhassa yer verirler.
    Erzincan'ın ilçe merkezinde ve başka köylerinde 2-20 kişiyle oynanan sıra barlarındandır. Düğün ve eğlentilerde erkekli kadınlı karma halde yürütülür. Davul zurnacılar hep erkek olduklarından onların kadın meclislerine girmelerindense kadınlardan isteyenlerin erkek halkasına gelip katılmaları ve birlikte sıra çekmeleri öteden beri buralarda tercih olunmuştur. Alevî tarikatından oluş bu karmalığı ayrıca sağlamıştı. Bununla beraber sırf kadınlara ve kadın meclislerine mahsus oyunlar da bölgede vardır. Düz Bar adını "Duz Bar" telâffuz ederler.

    Düz Halay

    DÜZ HALAY:
    Sivas'tan Hafik ilçesinin birkaç köyünde gün gören toplu oyundur.
    Düz Hava

    DÜZ HAVA:
    Ordu'da vardır. Alacadır yani kadınlı erkekli oynanır. Ayrıca bir de "Rum Horanı" mevcut olup mübâdil (karşılıklı değiştirilmiş) gidenlerden kalma ve Hora tepme tipinde görüldüğü için bu sıfatla Türk Horanlarından ayrı tutularak hâlâ hatırlayıp oynayanları bulunuyor fakat unutulmak üzeredir. Rum Horanı'nın sözleri de Türkçe'ydi. Mesudiye'de Rumlar da bu sözlerle oynar ve Rumca bilmezlerdi. Hıristiyan Türklerden olmaları muhtemeldi. Mesudiye'de Halay da vardır.
    Düz Horon

    DÜZ HORON:
    Çoruh'tan Yusufeli ilçesinin Sarıgöl köyünde gün gören iki Horon'dan biridir. 10-100 erkek tarafından halka kurulup tulum eşliğiyle oynanır. Fakat Çoruh suyu pek sakin olduğu zamanlarda yaylaya çıkıldığından orada halkanın hem de kalabalıklaştığı hem de erkekler arasında kadın ve kızların yer alabildiği görülür. Düz Horon'un bir adı da "Nazlı Çoruh"tur.

    Düz Oyun

    DÜZ OYUN:
    Bilecik'ten Bozöyük ilçesinin Yünarık köyünde gün gören tek oyun çeşidi bu Düz Oyun'dur. Düğün ve bayramlarda 10 erkek tarafından saz eşliğiyle oynanır.
    Ankara bölgesi oyunlarındandır köylerde vardır. İki veya birkaç kişi kendi mihverleri etrafında yahut birbirlerinin peşinde olarak döne döne daire çizerler yahut da karşılıklı oynarlar. Havasının kuvvetli çalınan yerlerinde ayaklar ileri sağa ve sola hafif hareket ettiği sırada her iki elin baş ve orta parmaklarını şıklatırlar. Havanın hafif çalınan yerlerinde bu tartımlı şıklatmalar susar. Sağ kol kalkık sol kol kalçaya dayanık veya arkaya alınmış yahut da her iki kol inik durur. Sol ayak basık ve sağ ayağın topuğu kalkık olduğu halde sol ayak tartımlı ökçe vuruşları yapar. Dinlenmek üzere sağ ayağın hareketini sol ve solunkini sağ ayak değişir. İlk vaziyete geçilerek tekrarlanır ve oyun havanın kuvvetli çalınışında sona erer.
    Bölgede köylü erkeklerin çoğu Düz Oyun'u bilmektedirler. İyi oyuncuları katiyen çengi tavırlarını taklit etmezler. Erkekçe hareketler yaratırlar. El ve kol gösterileri irticalidir (içten geldiği gibi doğmaca).
    Afyonkarahisar'ın Emirdağ ilçesinde de Düz Oyun adında andırışlı bir tip vardır.
    Düz Oyun Safranbolu'da kadınlarca yürütülür. İki türküsünün sözlerini alıyoruz.
    Ben yârime galaltında gavuştum
    Öpdüm gokdum helallaştım barışdım
    Aman aman barışdım
    Y'r aşağı ben yukarı savuşdum
    Fes de bir yana avrukaların düzgündür
    Aman aman düzgündür
    Fesimin gımızısı vurdu yüzüme
    Dünya malı gözükmeyor gözüme
    Aman aman aman gözüme
    Yazık oldu elâlemin gızına
    Vermen seni yadellere şan olsun
    Aman aman aman şan olsun
    Safranbolu düğünlerinde karşılıklı iki oyuncu tarafından oynanır.

    Düz Yallı

    DÜZ YALLI:
    En az üç kişi tarafından hilâl şeklinde dizilinerek oynanır.
    Her figür alt notadaki parçasının iki ölçülük kısmında yürütülür. I. ve II. Figürler moderato kısmında diğer figürler allegro kısmında yapılır. III. figürden VI. figür sonuna kadar musikinin hep süratli kısmı tekrarlanır ve ancak I. Figürden tekarlanacağı zaman ağır kısma geçilir.
    -

  9. #9
    Emine - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik Tarihi
    14.08.2008
    Mesajlar
    20.276
    Konular
    10681
    Beğendikleri
    0
    Beğenileri
    13
    Tecrübe Puanı
    100
    @Emine

    Standart Cevap: Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar

    EBELER:
    Kütahya ilçesinde kadın erkek hep birlikte ikişer ikişer oyuna girebilip darbuka ve bağlama eşliğiyle bu oyunu seyre arz ederler. Türküsünün konusu aşk macerasıdır.
    EFE HAVASI:
    Efe Havası Zeybek oyunu gibi tekli oyunları Muğla'da kadınlar ancak kadın meclislerinde oynayabilmişlerdir. Aslında erkek oyunlarıdır. Kimi davul zurnayla kimi de keman veya kemança cura bağlama bozuk gibi sazlardan en az ikisi eşliğiyle oynarlar. Bazıları yer adlarını taşıyıp bu hal her halde menşelerine göredir: Bodrum Zeybeği Harmandallı Zeybeği vs. gibi. Havalarında da bazen karakter damgaları okunur: Ağır Hava Kıvrak Hava Ağır Zeybek Yürük Zeybek gibi. Muğla taraflarında Çiftetelli'yi erkekler de yürütür.
    EFELER OYUNU:
    Kemah ilçesinin Yukarı Mahalle semtinde 3-10 erkek saz eşliğiyle bu Efeler Oyunu’nu gösterirler. Düğünlerde her isteyen halkada yer alabilir.
    Giresun’un Şebinkarahisar ilçesinde de Efeler Oyunu vardır. Yerin genişliğine göre 10-20 erkek tarafından birlikte yürütülür. Aynı ilçenin oyun çeşitleri epey zengindir: Dik Kayda Düz Kayda Karşılama Kol Oyunu Tamzara Üç Ayak. Cümlesine davul zurna yahut kemençe tolumba veya kaval eşlik edebilir. Bazı toplu olanlarında 5-40 kişi yer alabilir.
    EFE OYUNU:
    Afyonkarahisar'dan Sandıklı ilçesinin Yavaşlar köyünde gün gören davul zurnalı erkek oyunlarındandır. Zeybekler kadrosundandır.
    EĞİNE:
    Afyonkarahisar'ın Emirdağ ilçesinde ince çalgı sazlarıyla yürütülen yalnız erkeklere mahsus ikişerli oyundur.
    ELMAS:
    Kars'ın tanınmış oyun havalarındandır.
    EMET OYUNU:
    Kütahya bölgesinde yaygın olan bu oyuna Kütahya Zeybeği de derler.
    ENGELİ:
    Kars'ın tanınmış oyun havalarındandır.
    ERENCİK:
    Kastamonu'nun tutunmuş ve yarı irticali oyunlarından olup türküsü de vardır.
    ERMENİ BARLARI:
    Kars oyunları arasında Erivan asıllı olarak Üç Ermeni oyunu vardır. Bar başlığı altında olmak şartıyla Kars dolayında bilinen Erivan çeşitleri bunlardan ibarettir. Yani başkaca Ermeni Barı şarkta yoktur. Erivan'da her halde başkaları da mevcut olabilirse de onlar Kars'a ve daha batısına yayılmamışlardır. Ayrıca Bak: Artvin Barı mı? Ata barı mı? Ermeni Barı mı?

    ESENYEL OYUNU:
    Samsun'da Havza ilçesinin Esen-Yel köyünde bilhassa oynandığına göre orada çıkmış olduğu anlaşılıyor. On kişi tarafından davul zurna veya tef çalarken oynanır. Kadınlı erkekli karma halde yürütüldüğü de olur.
    ESİ HAVASI:
    Türkülü oyun havası ki sözlerinde Esi (Ayşe) adı geçer. Tunceli taraflarında şahıs adları bu yolda çevrimlere uğrayıp bu hal oyunun yabancı bir bucaktan olduğu zannına bazen yol açabilmektedir. Aykırıca oyun adları çoğu zaman has isimlerden bozuntulardır.

    ESİR ALMACA:
    Güney Türkmen oymaklarında vardır (Mersin). Düğünlerde gündüzleri yürütülen bir halk raksıdır.

    ESKİ HEMŞİN:
    Hemşin tarafının Horonlarındandır.
    ESMER:
    Diyarbakır oyunlarındandır.
    ERZİNCAN OYUNLARI:
    Erzincan merkezinde kadınlara mahsus olarak Sedir Kenarı Çayırın Ten Yüzünde ayrıca iki kadın tarafından yürütülen Bezdik Oyunu kadın erkek iki kişilik Karşılama (ki oturak oyunlarındandır) 2-20 kişilik davul zurnalı Düz Bar kadınlara mahsus Hürünü Oyunu vardır. Köylerden meselâ Ciminli köyünde Eminem ve Çil Keklik oyunları gün görmüştür.
    Kemah'ın Kerer köyünde davul zurna desteğinde yürütülen ve yerin genişliğine göre 5-10 kişi tarafından Temürağa veya Düz Ayak oynanır. Tan köyü halkınca Düz Ayak ve Karşılama kez' oynanılır.
    Yukarı Mahalle köyünde 3-10 erkekle ve sazla Efeler Oyunu yürütülür. Yarı sportif mahiyette olarak Bucu Oyunu bazı köylerde hâlâ tanınıyor.


    Bektaşilikle yüzyılları aşan köylerde kadınlı erkekli oyun göreneği şimdi folklor orijinalliği halinde günümüze intikal etmiş bulunuyor.

    Erzincan'ın kuzeybatısına düşen Şebinkarahisar (Şarki Karahisar)'da bir Tamzara oyunu bilhassa var ve tanınmıştır. Önce yayılmış ve sonra çeşitlenmiş oyunlardan biridir. Tamzara oyununu Harput Eğin ve kuzeyden Giresun bölgeleri hep bilirler. Fakat yayıldıkça çeşitlenmeye uğradığında da hiç şüphe yoktur. Yer adı olarak Tamzara Şarkî Karahisar'ın kuzeyine düşen on altı kadar köylük ve dağlıklar arasına düşen bir bucaktır.
    Erzincan'da Bayburt ve Trabzon oyunlarının etkisi tanınmıştır. Elazığ Malatya Sivas Erzurum ve hatta Kars'tan da hatıralar edinip yaşatmıştır.
    Halay Anadolu'nun her yerinde vardır. Kürt bir avuç idiyse Halay bilakis Anadolu ölçüsündedir. Gezgin bir iki oymağa gelince bunlar obalılardır. Meselâ Şakaklılı denilenlerin lehçesi bir hoş olmakla beraber Türkçe'nin bir şivesidir. Kürt değil göçebedirler. O bölgede yerleşik halk Alevî geleneğini yürütmüş olup Türk'türler. Bektaşiler de k'milen Türk'tür. Kuro Kürtleri dağlarda yaşayıp yazın göçebe olurlar. Mezhep çatallanmışlığına rağmen bütün sekene (oturanlar yerleşmişler) Horasan tarafından gelme ve Turanlı aslındandırlar.
    Tanınmış oyun meraklıları zamanımızda ancak düğün bayram gibi özenli vesilelerde dikkatle eskiye uygun millî yerli elbiseler giyindikleri için başka arkadaşlık toplantılarında şundan bundan oyun resimleri çekilmemelidir. Çünkü göz için pek karışık ve ifadesiz anlar alınmış olmaktadır. Bunlar seyirlik değil kendi aralarında anlar idmanlardır.
    Erzincan'ın akran arası oyun tutuşmalarında bayram ve düğünlerdeki gibi millî giyim özeni yoktur.
    ERZURUM BARLARI:
    Baş Bar Tikine Barı (Dikine Bar) Sekme Barı Hoşbilezik Barı Kürdün Yaymanı Barı Daldalan Barı Aşırma Barı Dello Barı Nari Barı Kürt Barı Temirağa Barı Bitlis Barı L'vik Barı Hozan Dağı Barı Tortum Barı... Her birinin ayrı havaları ve bazılarının türküleri vardır. Adların sonundaki Bar kelimesi birliktelik anlamıyla sadece dans demek olduğu için bu oyun adları mahallinde eksiz olarak bazen kısaca da kullanılırlar: Hoşbilezik Sekme gibi. Kimisi de Anadolu'nun başka taraflarında Halay oyun ekleriyle vardır: Düz Bar Düz Halay Düz Oyun Düz Horan gibi ki tertipçe aralarında bölge uzaklığı nispetinde hasıl olmuş görülen farklara rağmen geçmişteki şekil birliğini buluşturmak üzere karşılaştırılarak incelenmeleri de doğru olur. Yani "genel olarak" oyun anlamındaki ek tabirler birer genel etiket olup dil modaları halinde geç asırlarda becayişe uğramışlar meselâ Düz Yallı Düz Raks denildiği bile olmuştur. Buna göre bütün eklerin yerini günün birinde "dans" etiketi tutarak meselâ Düz Dans denilebileceği akla gelir. Bütün önem özel adlarda ve onların etimolojilerindedir. Bazı çeşitlerin geç yüzyıllardaki Türk tertiplerinden olduğunu adlardan anlamak herkes için kolaydır. Meselâ Temur Ağa Barında Temurtaş Paşa'nın adı yaşatılmıştır. Bu paşanın ünü cidden çok müessir (etkili) bir şekilde Erzurum folkloruna sinebilmiş görünüyor. Paşa'nın Telli Nig'r isminde bir gözdesi varmış ve hakkında şöyle demiş:
    Demirim aslım Türk işi
    Seninle kuram savaşı
    Koy Nig'r'ı kurtar başı
    Git Köroğlu kıymam sana
    Elbet Köroğlu'nun da cevabı hazır o da söylemiş söylemiş de neticede dayatıvermiş; "Koymam sana Nig'r'ı Temurtaş Paşa". İşte bu söz çarpışması kılıçlarla dans halinde oynanır. Hançer Barı da dilber bir kadın için döğüşen iki sevdalının hikâyesiymiş.
    Görülüyor ki dikkatle derlenmesi gerekecek oyun rivayetleri "yalnız Artvin'de 60'tan fazla oyun çeşidi yaşadığı" gibi günlük rakamlara inhisar etmemektedir. Menşe rivayetleri daha sabit kalabileceği halde aynı Artvin'de meselâ üç yüz yıl önce belki de 300 oyun çeşidi bile vardı! Menşe rivayetleri yaşatıcı manevi gücüyle tarihle de bazen beslenebileceğine göre bu işin üzerine düşülmelidir. Her yerin oyun sayıları yıldan yıla azala azala günün birinde maazallah (Allah saklasın) sıfıra müncer olmasın. Şimdiki halde Erzurum oyunda en zengin ve gürbüz kalan bölgelerimizden biridir.
    Bütün davul zurnalı Türk sıra oyunları gibi Erzurum'dakilerin de ana örnekleriyle Horasan tarafından ilk sahipleri elinde gelmişliğini en başta "aksak tartımlar" yüz yıllardır davul zurnalarla haykırıp durmuş oyalı adımlar her inancı topraklara işleyip sindirerek mıhlamıştır. Bunların tümüne birden ister Bar de ister Halay de ister Alay Yallı Depki Horan Raks Oyun yahut Türkçe'nin en alt tabakasında yatan Büyi'yi diriltebilerek öyle de bunlardan her hangi birisi "genel etiket"ten başka bir şey sayılmayacaktır. Hoşbilezik Oyunu desen de olur Hoşbilezik Dansı desen de olur. Karslılar hoş bir yol tutmuşlar: Bar Halay Yallı Oyun Horan etiketlerinin hepsini kullanıyorlar. Esasen bar denilince sadece Sıra oyunu gibi inhisarlı (sınırlandırılmış) bir mana anlaşılmaz. Kelime dans demektir. Erzurumlular raks dememek ve oyunun ikinci anlamlarındaki iltibasa (karışıklığa) meydan açmamak üzere Bar etiketini tercih ettiler. İlk fatihlerin bütün Türk dünyasındaki en eski göreneğe göre "büyi" demiş oldukları pek tabiî idi. Anadolu'nun en eski Türkçe metinlerinde XVI. yüzyıla kadar bu tabir ve büğmek (raksetmek) fiili vardır. Şimdiki bükmek bükülmek fiilleri asılda aynı şeydi her halde.

    Erkek Barları arasında taşradan gelmeliği anlaşılan (fakat yerli zevke göre düzene çekilmiş olan) Tanzara Köçeri (Koç eri) Köroğlu gibi çeşitler de yer aldığı gibi çoğu türkülü olan bölge kadın oyunları da gelenektendir: Üçak Kosalama Tatyan.
    Çoğunlukla bilinip en çok oynanan Barlar Hoşbilezik Dello Timurağa Hançer Barı Köçeri ve Köroğlu'dur. Bunlardan Köroğlu kılıçlarla oynanır. Hançer Barı ellerinde hançer bulunan iki kişi tarfından yürütülür: Bazı marifetli oyuncular sekiz on hançerle hem de her parmağında bir bıçak döndürerek oyun gösterirlerdi.
    Sabit tertipli her sıra oyununun bir değişmezliği bulunduğu halde figür ve hareketleri zamanla ufak tefek katım veya kesintilere uğramış çocukluktan ihtiyarlığa kadar bu küçük değişimler gözle görülüp zamanımızda anlatılmış geçen yüzyıllar adına da bu bilgiden istintaçlarda (sonuç çıkarmalarda) bulunulabilmiştir. Bilhassa başka şehirlere yayılışta her sıra Barı daha da farklı haller edinmiştir. Öyle ki meselâ Erzurum'daki Hakk'ri Barı'nı oradan gelme saymaktan ziyade Erzurum'un oraya ismen bir ithafı addetmek daha doğru olur .
    Barlar düğün millî bayram Hıdırellez Nevruz gibi günlerde hafta tatillerinde özel gece toplantılarında oynanır. Şehrin Köşk Abdurrahman Gazi Kavak Cirit Meydanı gibi mesire yerlerinde yazın bu Barları çevirenler sık sık görülür. Köşk'te hemen her gün Kavak'ta eskiden cumaları şimdi Pazar günleri ziyaret günleri Türbe'de aşağıdaki dere boyunda takım takım oyuncular görülür. Öyle ki bazen on onbeş davul zurnanın yer yer çaldıkları duyulur. Birkaç oyundan sonraki fasılada (arada) davulcu davulu yere yatırıp kucağına alarak parsa toplamağa bakar. Deri üstüne önce oyuncular para atar sonra seyircileri dolaşır. Eğer birisinin şerefine oynamışlarsa parayı o kimse verip oynayanlarla seyirciler artık bir şey vermezler.
    Barlar Erzurum'a civar vilayetlere hemen tamamen geçerek nispeten kolay öğrenilenleri oralarda revaçta kalabilmiştir. Bunların başta gelenleri Hoşbilezik Dello ve Timurağa'dır. Civar şehirler arasında en çok Dello ve Köçeri rağbettedir. Bunlar oralarda hem daha kalabalık sıralarla hem de farklıca figürlerle yürütülürler.
    Dello ile Timurağa bir ara ihmale uğrar gibi görünmüşlerdi. Fakat Meşrutiyet'ten sonra tekrar parladı. Öbürlerinden fazla gün görür oldular. Balkan Harbi I. Dünya Harbi ve Mütareke yıllarının türlü gaileleri (sıkıntıları) arasında heves ve neşe tabiatiyle kırıldığından oyunlar epey ihmale yüz tuttu. Oyuncular hayli azalmıştı. Böyle zamanlarda oyun cephedeki asker arasındadır. Her hangi en küçük dinlenmenin fırsatını kollayan Erzurum delikanlıları Barlarını çevirerek ruhlarını dinlendirmeye can atarlardı. Düğünlerde oyunu idare edecek Barbaşılar o yıllarda güç bulunur olmuştu. Düğün sahibi mevcutları araştırıp hususi davet ve ricalarla güçlükle düğün yerine getirtebilirdi. Yarım asır öncelerin ünlü barbaşıları hâlâ yaşlılarca ad ve hüviyetleriyle anılıyorlarmış. İstiklâl Savaşı'nın taze sevinci ve zaferlerin neşesi Barları yeni baştan canlandırdı. Cumhuriyet devrinde rağbet daha da arttı. Hevesliler oyunlu müsamereler çoğaldı. Ankara'nın ora oyunlarına ilgi gösterir olması ve festivallerde kazanılan derecelerin üstelenmesi canlanışı büsbütün körüklemişlerdir.
    Aşşahdan Gelirem (aşağıdan geliyorum) Kavak Çift Beyaz Güvercin Atın Üstünde Eğer ve Bir Taş Attım Çekile gibi türkülü kadın oyun çeşitleri ile erkeklerin Sekme ve Aşırma adlıları gibiler yine başkadır Bar değillerdir.
    ERZİNCAN OYUNLARI:
    Erzincan merkezinde kadınlara mahsus olarak Sedir Kenarı Çayırın Ten Yüzünde ayrıca iki kadın tarafından yürütülen Bezdik Oyunu kadın erkek iki kişilik Karşılama (ki oturak oyunlarındandır) 2-20 kişilik davul zurnalı Düz Bar kadınlara mahsus Hürünü Oyunu vardır. Köylerden meselâ Ciminli köyünde Eminem ve Çil Keklik oyunları gün görmüştür.
    Kemah'ın Kerer köyünde davul zurna desteğinde yürütülen ve yerin genişliğine göre 5-10 kişi tarafından Temürağa veya Düz Ayak oynanır. Tan köyü halkınca Düz Ayak ve Karşılama kez' oynanılır.
    Yukarı Mahalle köyünde 3-10 erkekle ve sazla Efeler Oyunu yürütülür. Yarı sportif mahiyette olarak Bucu Oyunu bazı köylerde hâlâ tanınıyor.


    Bektaşilikle yüzyılları aşan köylerde kadınlı erkekli oyun göreneği şimdi folklor orijinalliği halinde günümüze intikal etmiş bulunuyor.

    Erzincan'ın kuzeybatısına düşen Şebinkarahisar (Şarki Karahisar)'da bir Tamzara oyunu bilhassa var ve tanınmıştır. Önce yayılmış ve sonra çeşitlenmiş oyunlardan biridir. Tamzara oyununu Harput Eğin ve kuzeyden Giresun bölgeleri hep bilirler. Fakat yayıldıkça çeşitlenmeye uğradığında da hiç şüphe yoktur. Yer adı olarak Tamzara Şarkî Karahisar'ın kuzeyine düşen on altı kadar köylük ve dağlıklar arasına düşen bir bucaktır.
    Erzincan'da Bayburt ve Trabzon oyunlarının etkisi tanınmıştır. Elazığ Malatya Sivas Erzurum ve hatta Kars'tan da hatıralar edinip yaşatmıştır.
    Halay Anadolu'nun her yerinde vardır. Kürt bir avuç idiyse Halay bilakis Anadolu ölçüsündedir. Gezgin bir iki oymağa gelince bunlar obalılardır. Meselâ Şakaklılı denilenlerin lehçesi bir hoş olmakla beraber Türkçe'nin bir şivesidir. Kürt değil göçebedirler. O bölgede yerleşik halk Alevî geleneğini yürütmüş olup Türk'türler. Bektaşiler de k'milen Türk'tür. Kuro Kürtleri dağlarda yaşayıp yazın göçebe olurlar. Mezhep çatallanmışlığına rağmen bütün sekene (oturanlar yerleşmişler) Horasan tarafından gelme ve Turanlı aslındandırlar.
    Tanınmış oyun meraklıları zamanımızda ancak düğün bayram gibi özenli vesilelerde dikkatle eskiye uygun millî yerli elbiseler giyindikleri için başka arkadaşlık toplantılarında şundan bundan oyun resimleri çekilmemelidir. Çünkü göz için pek karışık ve ifadesiz anlar alınmış olmaktadır. Bunlar seyirlik değil kendi aralarında anlar idmanlardır.
    Erzincan'ın akran arası oyun tutuşmalarında bayram ve düğünlerdeki gibi millî giyim özeni yoktur.

    EŞKİYA HORONU:
    Giresun'dan Şebinkarahisar ilçesinin Turpçu köyünde erkekler tarafından davul zurnayla oynanır.
    EVİM NİM NAY:
    Erzurum'dan Çat ilçesinin köy oyunlarındandır. Adını türküsünden almıştır. Sazsız olarak hep bir ağızdan türküsü çağrılarak oynanan Barlardandır. Bu eski oyunu 8-10 kadın dizi kurup yürütürler. Köylü arasında bağlılık ve sevgiyi artırır.

    EVLERİNİN ÖNÜ:
    Sivas'ın bilhassa Çelebiler köyünde kadınlı erkekli yürütülen Halay'dır. Türküsü çağrılarak çekilir. Musiki pentatoniktir.
    İki gruba ayrılan oyunculardan bir kümenin söylediğini ikincisi tekrarlar. Ele ele tutuşup hilâl şeklinde dizilmişlerdir. Sıradakiler önce sağ ayağı bir adım ileri atarlar (Dizinin cephesi yarım sağa dönmüştür). İkincide sol ve üçüncü zamanda sağ birer adım ileri atılır. Dörtte sol ayak sağın yanına getirilir. Beşte yine sol ayak kısa bir adım sola geriye atılır. Altıncı zamanda sağ ayak solun yanına getirilerek yere vurulur. (Halay dizisinin cephesi başlangıçtaki vaziyetine gelmiştir.)
    Evlerinin Önü Halayı'nın başka figürü yoktur. Eller Bırakıldıktan sonra da oyun aynı şekilde devam eder. Yalnız yürüyüşten sonra sağ ayak solun yanına getirilince el çırpmaları yapılır. Kolların eller bırakıldıktan sonra hareketi "Düz Halay" da olduğu gibidir. Bu Halay'ın davul zurnayla oynandığı hiç işitilmemiştir. Pek nadiren kavalla yürütüldüğü olur

  10. #10
    Emine - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik Tarihi
    14.08.2008
    Mesajlar
    20.276
    Konular
    10681
    Beğendikleri
    0
    Beğenileri
    13
    Tecrübe Puanı
    100
    @Emine

    Standart Cevap: Türk Halk Oyunları, Tüm Türk Halk Oyunları ve anlamları, Tüm yöresel oyunlar

    FAFİLFİLLO:
    Safronbolu'nun gece toplantılarında kadın erkek birlikte oynanan eğlenceli bir oyundur. İsim bir onomatopedir (yansıma kelimedir).

    FERAHİ:
    Fer'yi de telâffuz ederler. Isparta'nın Barla köyünde kadın oyunlarındandır
    FİDAYDA:
    Çorum'da arasıra anılan tekrarlanıp yine nice zaman hatıra bile getirilmeyen bir çeşittir. Kelimenin aslı faslı karanlıktır. Hareketleri bakımından irticali oyunlardandır. Yalnız Çorumlularca söylenip oynanan Fidayda Türküsü pek eski değildir. Daha ziyade kadınlar arasında 1 veya 2 kişi tarafından yürütülür. Dış haliyle köçekçeyi andırır. Sadece nakaratında ayrı bir çeşni vardır. Oyuncu bu kısımda türküye veya sazın tartımına göre ağır ağır çömelerek gövde ve başını öne doğru eğer ve parmak sırtlarını sırayla ve tempo dairesinde yere vurur. Başını da aynı hareket dairesinde sağa sola döndüre döndüre oynar. Sonra aynı ağır hareketlerle ayağa kalkar. Nakarata inhisar eden bu hareketlerin sürüp sürmemesi oynayanın isteğine bağlıdır. Yere eğilerek oynarken bu hareketi isterse nakarat bitinceye kadar veya bir iki satır süresince devam eder. Şarkısı şudur (sözleri):
    Dama çıkma bulgur sererler
    Çıkma boyun görerler
    Saçların tel tel olmuş
    Sırma diye örerler
    Gidiyom gidemiyom
    Ben y'rsız edemiyom
    Y'rım cahil ben cahil
    Bırakıp gidemiyom
    Fidayda fidayda fidayda
    Pek hoşuma gidiyo bu gayda
    Beş yüz lira yedirdim bir ayda
    Tarla tapan koymadım ne fayda
    Nakarat

    FİNGİL:
    Giresun ilinin üç beş köyünde o arada meselâ Şebinkarahisar'ın Boztekke köyünde revaçta kalmış hafif oyunlardandır. Sırf erkeklerce oynanır. Bu köyde karma oyun göreneği yoktur. Köyün diğer oyunları şunlardır: Karşılama Çandır ayrıca Horan. Fingildemek; kırıştırmak oynaklık etmek anlamındadır.


    FOLKA:
    Polka oyun adının eski Erzurumlular arasındaki söylenişi.

Etiketler

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Yok
  • Cevap Yazma Yetkiniz Yok
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajinizi Degistirme Yetkiniz Yok
  •  

Giriş

Giriş